Przygotowanie brzegów do spawania

Ukosowanie decyduje o tym, ile stopiwa pójdzie w złącze, czy grań się przetopi i czy spoina nie przyklei się do ściany rowka. Poniżej kąt, próg i odstęp dla każdej grubości wg ISO 9692-1 — i to, co za tymi liczbami stoi.

Drukuj tabelę

Krótka odpowiedź

Każde przygotowanie brzegu opisują cztery wielkości:

• s — grubość łączonego materiału;
• α — kąt ukosowania, czyli rozwarcie rowka;
• c — próg, nieukosowana część brzegu przy grani;
• b — odstęp w grani między elementami.

Wybór sprowadza się do dwóch pytań: jaka grubość i czy jest dostęp z obu stron. Do 3–4 mm brzegu się nie ukosuje wcale, do 12 mm wystarcza V, powyżej — X przy dostępie obustronnym albo U przy jednostronnym.

Grubość a rodzaj ukosowania

Kąt zależy od procesu

Ta sama blacha ukosowana pod MMA i pod MAG dostaje różny kąt, i nie jest to kwestia przyzwyczajenia:

Różnica wygląda niepozornie, ale przy blasze 20 mm zmiana kąta z 60 na 50 stopni zmniejsza przekrój rowka mniej więcej o piątą część — czyli o tyle samo mniej stopiwa, gazu i czasu na każdy metr spoiny.

Dlaczego to nie jest wolny wybór

Za wąski rowek to przyklejenie do ukosowania (4011). Elektroda nie sięga dna pod właściwym kątem, łuk grzeje ścianę bocznie, metal spoiny przylega bez połączenia. Wada płaska, zerowa tolerancja na poziomach B i C wg ISO 5817 — i najgorzej widoczna na zdjęciu radiograficznym ze wszystkich.

Za szeroki rowek nie jest bezpieczniejszy, tylko droższy. Przekrój rośnie z kwadratem kąta rozwarcia, więc każde dodatkowe dziesięć stopni to kilkanaście procent stopiwa, gazu i czasu. Razem ze stopiwem rośnie wprowadzone ciepło, a z nim skurcz i odkształcenia — konstrukcja po ostygnięciu odjeżdża tym bardziej, im więcej metalu w nią włożono.

Za duży odstęp w grani kończy się przepaleniem (510) albo zwisem grani, za mały — brakiem przetopu (402), bo łuk nie ma czym sięgnąć do dna. Dlatego odstęp ustala się przy sczepianiu i pilnuje przymiarem, a nie „na oko po zeszlifowaniu”.

Próg jest tym, co ratuje grań przed wypaleniem. Bez niego pierwszy ścieg przepala złącze, z nim — topi się w kontrolowany sposób. Zbyt duży próg daje odwrotny problem: grań zostaje nieprzetopiona.

Jak przygotować brzeg

Kolejność jest zawsze ta sama: cięcie — usunięcie żużla i strefy przegrzanej — oczyszczenie — sczepianie z zachowaniem odstępu.

Po cięciu tlenowym i plazmowym na krawędzi zostaje warstwa tlenków i strefa zmieniona cieplnie; szlifuje się ją do czystego metalu, w przeciwnym razie tlenki trafiają do jeziorka i wychodzą wtrąceniami (303). Po cięciu plazmowym dochodzi jeszcze nagar na spodzie rzazu — jego się nie zaspawuje, tylko usuwa.

Czystość dotyczy nie tylko samego rowka, ale i 20–30 mm po obu jego stronach. Rdza, farba, cynk, olej i wilgoć to źródła wodoru i porów: farba i olej dają pory od razu, cynk — dodatkowo dymy o wysokiej toksyczności, a wilgoć z ocynkowanej albo mokrej blachy to najczęstsza przyczyna porowatości w warsztacie bez ogrzewania.

Ukosowanie U i 2U wykonuje się mechanicznie — frezem albo na ukosowarce. Palnikiem takiego profilu nie da się uzyskać, a próba „przybliżenia go” szerokim V odbiera całą oszczędność, dla której U się w ogóle stosuje.

Co dalej

Konkretne wartości pod swoją grubość, proces i dostęp poda kalkulator doboru ukosowania — liczby są te same, co w tablicy wyżej. Ile stopiwa i elektrod pochłonie tak przygotowane złącze, przeliczy kalkulator zużycia elektrod. Jak ukosowanie zapisuje się na rysunku — oznaczenia spoin. Co się dzieje, gdy przygotowanie było złe — przyklejenia i brak przetopu.

Autor: SpawBaza Aktualizacja: 24 sierpnia 2026