Jak czytać oznaczenia spoin na rysunku

Oznaczenie spoiny to nie obrazek, tylko polecenie złożone z kilku elementów, z których każdy stoi na swoim miejscu nieprzypadkowo. Rozłóżmy je po kolei: najpierw gdzie, potem co, potem ile — tak, jak czyta się spawanie na każdym rysunku technicznym wykonanym wg ISO 2553.

Krótka odpowiedź

Czyta się w kolejności: strzałka pokazuje złącze, a stronę rozstrzyga linia odniesienia, nie „nad” czy „pod”: w ISO 2553 (system A) symbol na linii ciągłej dotyczy strony strzałki, na linii kreskowej — strony przeciwnej. Liczba przed symbolem to wymiar (a albo z), za nim — liczba × długość odcinków, a w nawiasie odstęp między nimi. W ogonie stoi metoda i poziom jakości.

Pobierz schemat: SVG · PNG

1. Strzałka: gdzie

Strzałka wskazuje linię złącza — styk, naroże albo krawędź. Strona elementu, do której strzałka dochodzi, nazywa się stroną strzałki, przeciwna — stroną przeciwną. To nie jest abstrakcja: w złączu teowym spoinę można położyć po dowolnej z dwóch stron środnika, a rozstrzyga o tym właśnie strzałka.

2. Linia: po której stronie

Tu systemy się rozchodzą i to jest główne źródło pomyłek.

• ISO 2553, system A. Dwie równoległe linie: ciągła i kreskowana. Symbol na ciągłej — spoina po stronie strzałki. Symbol na kreskowanej — po stronie przeciwnej.
• AWS A2.4. Jedna linia. Symbol pod linią to strona strzałki, nad linią — przeciwna. Linii kreskowanej nie ma wcale.

Zwróć uwagę: „pod linią” w AWS oznacza stronę strzałki, co dla przyzwyczajonego do ISO czyta się nieintuicyjnie. Omówienie różnic jest w osobnym artykule o ISO 2553 i AWS A2.4.

3. Symbol: co spawać

Najczęstsze symbole zebrano w tabeli poniżej. Złożyć dowolny z nich i obejrzeć wynik można w kreatorze oznaczeń.

Pobierz schemat: SVG · PNG

4. Liczby: ile

Z lewej strony symbolu stoi wymiar spoiny. Litera przed liczbą jest niezbędna do zrozumienia: a to grubość obliczeniowa, z to ramię. Zapis a5 i zapis z5 opisują różne spoiny: z = a · 1,41, a nośność różni się o ok. 40 %.

Z prawej strony symbolu — długość. Dla spoiny ciągłej po prostu liczba. Dla przerywanej zapis w rodzaju 3×50 (100): trzy odcinki po 50 mm, a między nimi przerwy po 100 mm — liczone od końca jednego odcinka do początku następnego (szczegóły i rachunek niżej).

5. Znaki dodatkowe

Znaki na załamaniu linii mówią, gdzie i jak daleko spawać, znaki na symbolu — jak ma wyglądać lico. Ogon (proces, WPS, poziom jakości) rozbieramy osobno niżej.

Jak się sprawdzić

Po przeczytaniu oznaczenia sformułuj je na głos jednym zdaniem: „jaka spoina, po której stronie, jakiego wymiaru, jakiej długości, czym spawać”. Jeśli choć jedno z pięciu się nie składa — coś zostało pominięte, a lepiej wyjaśnić to, zanim zajarzy się łuk.

Oznaczenia spoin z prawdziwego rysunku — rozbiór po elementach

Poniżej trzy oznaczenia, które na rysunkach warsztatowych konstrukcji stalowych powtarzają się najczęściej. Każde czytamy w tej samej kolejności: strzałka → linia → symbol → wymiar z lewej → wymiar z prawej → znaki na załamaniu → ogon. Kto trzyma się tej kolejności, nie pomija elementów.

Przykład 1: dwustronna spoina pachwinowa teownika

Na linii odniesienia stoją dwa trójkąty, jeden nad drugim, przy każdym a4, po prawej nie ma liczby, w ogonie 135. Linii kreskowej nie ma — i to jest poprawne: ISO 2553 pozwala ją pominąć, gdy spoina dwustronna jest symetryczna, czyli po obu stronach ma ten sam symbol i te same wymiary.

• Co: dwie spoiny pachwinowe, po obu stronach środnika.
• Ile: grubość obliczeniowa a4, czyli 4 mm; ramię z tego wychodzi 4 · 1,41 ≈ 5,7 mm i tyle spawacz sprawdza szablonem.
• Jak długo: brak liczby po prawej oznacza spoinę ciągłą na całej długości złącza.
• Czym: 135 wg ISO 4063 to MAG drutem litym.

Rachunek, który warto zrobić przed pracą: przekrój jednej spoiny a4 to a² = 16 mm², dwóch — 32 mm². Na metr złącza daje to 32 cm³, czyli około 250 g stopiwa bez nadlewu. Z takich liczb planuje się zużycie drutu.

Przykład 2: spoina czołowa V z podpawaniem grani

Na linii ciągłej symbol V, na linii kreskowej półkole spoiny podpawanej, w ogonie 111/ISO 5817-C. Czytamy: ukosowanie na V i spoina czołowa po stronie strzałki, a od strony przeciwnej podpawanie grani. Elementy ogona oddziela się ukośnikami: 111 to spawanie elektrodą otuloną, ISO 5817-C — poziom jakości C, według którego odbiera się spoinę. Wymiaru przed V nie ma, więc chodzi o pełny przetop; gdyby konstruktor dopuszczał przetop częściowy, wpisałby głębokość, np. s6.

W praktyce półkole od strony przeciwnej oznacza dla brygady konkretną operację: obrócić element albo wejść pod spód, wyżłobić grań do zdrowego metalu i położyć ścieg. Warto to wiedzieć przy planowaniu kolejności montażu, zanim element zostanie przyspawany w miejscu, gdzie spodu już nie widać.

Przykład 3: słup do blachy podstawy, montażowo i dookoła

Na linii ciągłej trójkąt z a6, w załamaniu linii kółko i chorągiewka, w ogonie 136. Czytamy: spoina pachwinowa a6 po stronie strzałki, prowadzona dookoła całego obwodu, wykonywana na budowie, a nie w warsztacie, drutem proszkowym w osłonie gazu (136 wg ISO 4063). Dla słupa z rury kwadratowej 200×200 to niecałe 0,8 m spoiny. Bez kółka spoina obejmowałaby tylko ściankę, na którą pokazuje strzałka; bez chorągiewki warsztat mógłby ją wykonać przed wysyłką i słup nie zmieściłby się w transporcie albo nie dał się wyregulować na kotwach.

Wymiary a, z i s: jak przeliczać

ISO 2553 definiuje a jako wysokość największego trójkąta równoramiennego, jaki da się wpisać w przekrój spoiny pachwinowej, a z — jako długość ramienia. Dla spoiny równoramiennej z płaskim licem z = a·√2 ≈ 1,41·a, a w drugą stronę a ≈ 0,7·z. Przekrój takiej spoiny to dokładnie a², więc już niewielka zmiana wymiaru mocno zmienia ilość metalu:

Tablica pokazuje teoretyczne minimum: stal o gęstości 7,85 g/cm³, bez nadlewu i strat. Przejście z a4 na a5 to +56 % stopiwa, z a5 na a7 — prawie dwa razy więcej. Dlatego zawyżanie spoiny „na zapas” nie jest darmowe: kosztuje drut, godziny i odkształcenia. Wymiar dla konkretnej blachy sprawdzisz w kalkulatorze a i z.

• Ramiona nierówne. Norma zastrzega, że wtedy nie używa się litery a; wymiar opisuje się inaczej, zwykle podając oba ramiona. Zapis z literą a przy spoinie o nierównych ramionach to sygnał do pytania.
• Spoiny czołowe. Przed symbolem może stać s — grubość spoiny z uwzględnieniem przetopu. Brak wymiaru przy symbolu czołowym czyta się jako pełny przetop.
• Długość nominalna to w normie długość, na której spoina ma pełny wymiar. Kratery na końcach się do niej nie liczą, więc a5 200 trzeba położyć tak, by 200 mm miało pełne a5.

Spoina przerywana: n × l (e) — liczymy krok po kroku

Zapis po prawej stronie symbolu ma trzy składniki: n — liczba odcinków, l — długość jednego odcinka, (e) — odstęp między odcinkami. W ISO 2553 odstęp mierzy się od końca jednego odcinka do początku następnego; tak samo opisuje to dokumentacja programu CAD Creo firmy PTC, zestawiając ISO z ANSI/AWS, gdzie skok liczy się od środka do środka.

Pobierz schemat: SVG · PNG

1. Długość zajęta przez spoinę: L = n·l + (n − 1)·e. Dla 3×50 (100): 150 + 200 = 350 mm.
2. Ile spoiny faktycznie: n·l = 150 mm; reszta to przerwy.
3. Ile odcinków zmieści się na złączu: n = (L + e) / (l + e), zaokrąglone w dół. Na złączu 1000 mm przy 50 (100): 1100 / 150 = 7,3, czyli 7 odcinków zajmujących 950 mm. Zostaje 50 mm — czy spoina ma zaczynać się i kończyć na krawędziach, rozstrzyga rysunek, nie spawacz.
4. Przejście na AWS: skok = l + e, więc ta sama spoina to 50-150.

Spoina przerywana dwustronna bywa łańcuchowa — odcinki leżą naprzeciw siebie — albo przestawna, gdy odcinki jednej strony leżą naprzeciw przerw drugiej. Przy przestawnej norma podaje jeszcze przesunięcie: odległość między początkiem spawania po jednej stronie a początkiem po drugiej. To dwie różne spoiny, choć liczby w zapisie mogą być identyczne — zwróć uwagę na sposób narysowania symboli.

Ogon oznaczenia: jak rozczytać zapis z ukośnikami

W ogonie informacje oddziela się ukośnikami, a każda pozycja odsyła do innej normy. Zapis 135/ISO 5817-C/ISO 6947-PB rozkłada się tak:

• 135 — proces wg ISO 4063 (MAG drutem litym). Najczęstsze numery: 111, 135, 136, 141 — pełna lista w tabeli numerów procesów.
• ISO 5817-C — poziom jakości, według którego ocenia się niezgodności; znaczenie poziomów B, C i D opisuje strona o ISO 5817.
• ISO 6947-PB — pozycja spawania, tu naboczna — typowa dla spoiny pachwinowej teownika; oznaczenia pozycji zebrano w artykule o pozycjach spawania.

Ogon może też zawierać numer WPS albo wymagania badań. Jeżeli wszystkie spoiny na arkuszu mają to samo, konstruktor często przenosi to do uwag ogólnych nad tabelką — wtedy ogon przy symbolach znika, a obowiązuje uwaga.

Najczęstsze błędy przy czytaniu oznaczeń spoin

1. „Nad linią to strona strzałki”. Reguła zapamiętana z rysunków, na których linia kreskowa leży pod ciągłą. W systemie A liczy się to, na której linii stoi symbol, a kreskową można narysować zarówno pod, jak i nad ciągłą. Najpierw znajdź linię kreskową, potem czytaj.
2. Strona strzałki pomylona ze stroną widoczną. Strona strzałki to ta, której dotyka strzałka, a nie ta, którą widać na rzucie. Na przekroju oglądanym od drugiej strony obie strony zamieniają się miejscami.
3. a zamiast z. Spoina z5 wykonana jako a5 ma ramię 7,1 mm zamiast 5 mm i dwa razy większy przekrój (25 zamiast 12,5 mm²). Odwrotny błąd — a5 położona jako z5 — daje grubość obliczeniową ok. 3,5 mm, o 30 % za mało, i spoina nie przechodzi odbioru.
4. Nawias czytany jako skok. 3×50 (100) położone z przerwami po 50 mm kończy się 100 mm przed właściwym miejscem, a przerwy są za krótkie.
5. Przeoczone kółko lub chorągiewka. Bez kółka pospawana zostaje tylko jedna ścianka; bez chorągiewki spoina montażowa powstaje w warsztacie.
6. Rysunek z USA czytany jak europejski. Brak linii kreskowej, symbol pod pojedynczą linią i wymiary w calach to znak AWS. Tam wymiar spoiny pachwinowej to ramię: 1/4" to 6,35 mm ramienia, a nie grubość obliczeniowa.

ISO 2553: system A i system B

Norma ISO 2553 (w Polsce PN-EN ISO 2553) przewiduje dwa sposoby wskazywania strony złącza. System A opiera się na podwójnej linii odniesienia — ciągłej i kreskowej — i wywodzi się z ISO 2553:1992. System B ma jedną linię i pochodzi z norm krajów Pacyfiku, dlatego jest zgodny z AWS A2.4. Norma wprost zabrania mieszania obu systemów na jednym rysunku i wymaga, by rysunek wskazywał, który system stosuje, razem z jednostkami miar.

Jak rozpoznać system, gdy tabelka milczy: jeśli gdziekolwiek na arkuszu jest linia kreskowa przy linii odniesienia, to system A. Jeśli nigdzie jej nie ma, a symbole stoją nad i pod pojedynczą linią, rysunek jest w systemie B albo wg AWS — wtedy czytaj go jak amerykański, z pomocą porównania ISO 2553 i AWS A2.4. Stare rysunki z Rosji, Ukrainy czy Białorusi rządzą się jeszcze inną logiką — opisuje ją strona o GOST 2.312.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 28 września 2026