Poziomy jakości B, C i D wg ISO 5817
Ta sama wada bywa jednocześnie dopuszczalna i niedopuszczalna — zależnie od poziomu jakości wpisanego w dokumentację. Poniżej pełna tabela granic dla trzech poziomów i wyjaśnienie, skąd poziom się bierze.
Krótka odpowiedź
ISO 5817 dzieli wymagania na trzy poziomy:
- B — ostry. Najwęższe granice, najczęściej w konstrukcjach odpowiedzialnych i przy obciążeniu zmiennym.
- C — pośredni. Najczęstszy w zwykłych konstrukcjach budowlanych.
- D — łagodny. Elementy mało obciążone.
Poziom nie jest oceną spawacza ani miarą jego staranności — to kryterium odbioru. Wybiera go dokumentacja, a nie osoba oglądająca spoinę.
Dopuszczalne wielkości
Wartość dopuszczalna to zwykle mniejsza z dwóch: wynik ze wzoru
i podane obok ograniczenie górne. t to grubość materiału,
b — szerokość spoiny albo lica.
| Nr | Niezgodność | B — ostry | C — pośredni | D — łagodny |
|---|---|---|---|---|
| 100 | Pęknięcie | nie dopuszcza się | nie dopuszcza się | nie dopuszcza się |
| 401 | Przyklejenie (brak wtopienia) | nie dopuszcza się | nie dopuszcza się | nie dopuszcza się |
| 402 | Brak przetopu (niepełny przetop grani) | nie dopuszcza się | nie dopuszcza się | 0,2·t max 2 mm |
| 2011, 2017 | Por pojedynczy | 0,2·t max 2 mm | 0,25·t max 3 mm | 0,3·t max 4 mm |
| 5011, 5012 | Podtopienie ciągłe | 0,05·t max 0,5 mm | 0,1·t max 0,5 mm | 0,2·t max 1 mm |
| 502 | Nadmierny nadlew spoiny czołowej | 1 + 0,1·b max 5 mm | 1 + 0,15·b max 7 mm | 1 + 0,25·b max 10 mm |
| 503 | Nadmierna wypukłość spoiny pachwinowej | 1 + 0,1·b max 3 mm | 1 + 0,15·b max 4 mm | 1 + 0,25·b max 5 mm |
| 504 | Nadmierny przetop grani | 1 + 0,2·b max 3 mm | 1 + 0,6·b max 4 mm | 1 + 1·b max 5 mm |
| 507 | Przesunięcie liniowe brzegów | 0,1·t max 3 mm | 0,15·t max 4 mm | 0,25·t max 5 mm |
| 511 | Niepełne wypełnienie rowka | nie dopuszcza się | 0,1·t max 1 mm | 0,25·t max 2 mm |
| 515 | Wklęśnięcie grani | 0,05·t max 0,5 mm | 0,1·t max 1 mm | 0,2·t max 2 mm |
Norma opisuje kilkadziesiąt rodzajów niezgodności i rozróżnia dodatkowo zakresy grubości oraz przypadki szczególne. W tabeli są te, które faktycznie trafiają do protokołów. Wartość pod konkretną grubość i szerokość policzy kalkulator dopuszczalnych wad — liczby są te same, co tutaj. Pełne brzmienie wymagań, wraz z przypisami i wyjątkami, zawsze pozostaje w samej normie.
Czego nie wolno na żadnym poziomie
Trzy pozycje w tabeli wyżej mają wpisane „nie dopuszcza się” we wszystkich trzech kolumnach, i nie jest to przesada normy:
Pęknięcie (100) i przyklejenie (401) to wady płaskie. Ich szkodliwość nie zależy od wielkości, lecz od kształtu: działają jak karb, koncentrują naprężenie i rosną przy obciążeniu zmiennym. Pęcherz o tej samej długości jest nieporównanie mniej groźny, bo ma zaokrąglone brzegi i naprężenia rozkłada, zamiast je skupiać.
Brak przetopu (402) jest dopuszczalny wyłącznie na poziomie D i tylko jako krótka niezgodność. Na B i C nie ma go wcale — z tego samego powodu.
Praktyczna konsekwencja: rozmiar wady płaskiej nie jest argumentem w rozmowie z kontrolerem. „Ledwo widać” nie zmienia klasyfikacji.
Skąd bierze się poziom w dokumentacji
W konstrukcjach stalowych objętych EN 1090-2 poziom wynika wprost z klasy wykonania:
| Klasa wykonania EN 1090-2 | Poziom jakości | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| EXC1 | D | Konstrukcje mało obciążone, budynki gospodarcze |
| EXC2 | C | Zwykłe konstrukcje budowlane — najczęstszy przypadek |
| EXC3 | B | Obiekty z zagrożeniem dla ludzi: hale publiczne, mosty |
| EXC4 | B+ | Konstrukcje krytyczne o poważnych skutkach awarii |
B+ przy EXC4 to nie czwarty poziom normy, lecz poziom B z dodatkowymi wymaganiami, które EN 1090-2 dopisuje ponad ISO 5817 dla części niezgodności. Poza budownictwem poziom wskazuje norma wyrobu: przy urządzeniach ciśnieniowych, zbiornikach i rurociągach robi to odpowiednia norma tej grupy albo specyfikacja zamawiającego.
Jak używać tego przy odbiorze
Kolejność jest zawsze taka sama. Najpierw z dokumentacji odczytuje się poziom jakości. Potem niezgodność dostaje numer wg ISO 6520-1 — bez numeru nie ma o czym rozmawiać, bo „taka jakby wklęsłość” nie jest pozycją w żadnej tabeli. Dopiero mając numer i poziom, sprawdza się granicę i mierzy wadę.
Numery niezgodności — tabela ISO 6520-1. Jak wady wyglądają i skąd się biorą — katalog wad spoin. Czym poziom różni się od zakresu kwalifikacji technologii — WPQR.
Częste pytania
Kto wybiera poziom jakości?
Nie kontroler i nie spawacz — dokumentacja. Poziom podaje projekt, norma wyrobu albo umowa; w konstrukcjach budowlanych wynika on wprost z klasy wykonania EXC wg EN 1090-2. Jeśli w papierach poziomu nie ma, to brak, który trzeba zgłosić przed spawaniem, a nie zgadywać po fakcie.
Jakie podtopienie przejdzie na poziomie C przy blasze 10 mm?
Do 0,5 mm. Wzór to 0,1·t, czyli 1 mm, ale obowiązuje jeszcze górne ograniczenie 0,5 mm — bierze się mniejszą z dwóch wartości. Na poziomie B byłoby to 0,05·t = 0,5 mm, też z tym samym ograniczeniem, na poziomie D — 0,2·t = 2 mm, ale nie więcej niż 1 mm.
Czy ISO 5817 dotyczy aluminium?
Nie. ISO 5817 obejmuje spoiny stali, niklu, tytanu i ich stopów wykonane spawaniem, przy grubości od 0,5 mm. Dla aluminium i jego stopów tę samą rolę pełni ISO 10042 — z własnymi poziomami i własnymi wartościami.
Aktualizacja: