Katalog wad spoin wg ISO 6520-1

Klasyfikacja międzynarodowa dzieli wszystkie niezgodności na sześć grup i nadaje każdej numer. Numer ten trafia do protokołów badań, więc znać go powinien nie tylko kontroler.

5:47

Krótka odpowiedź

ISO 6520-1 dzieli wszystkie niezgodności spawalnicze na sześć grup i nadaje każdej numer: 100 — pęknięcia, 200 — jamy (pory), 300 — wtrącenia stałe, 400 — brak połączenia i przetopu, 500 — wady kształtu (podtopienia, nadlew), 600 — pozostałe. O tym, czy wada jest dopuszczalna, decyduje poziom jakości wg ISO 5817 (B, C, D); pęknięcia są niedopuszczalne na każdym. Zwykle zaczyna się od objawu: tabela „co widać → numer” jest niżej.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Znajdź wadę po tym, co widzisz

Katalog można czytać od numeru, ale przy spoinie zwykle zaczyna się od objawu. Poniżej najczęstsze objawy, prawdopodobny numer wg ISO 6520-1 i strona, na której wada jest opisana dokładnie — z przyczynami, limitami i naprawą.

Objaw to dopiero hipoteza. Ta sama ciemna linia na zdjęciu bywa wtrąceniem żużla (301) albo przyklejeniem (4012), a rozstrzyga o tym dopiero druga metoda badania albo zgład — dlatego wadę najpierw się nazywa, a dopiero potem mierzy i ocenia.

Sześć grup

100 — Pęknięcia. Grupa najpoważniejsza. Pęknięcie to nieciągłość z ostrym wierzchołkiem, a ostry wierzchołek skupia naprężenie, więc pęknięcia rosną. Niedopuszczalne na każdym poziomie jakości. Więcej: pęknięcia spoin.

200 — Pustki. Pory gazowe, pęcherze podłużne (robaczkowe), jamy skurczowe i jamy w kraterze. Okrągły por to najłagodniejsza wada w katalogu, bo okrągły kształt słabo skupia naprężenie — ale zawsze jest znakiem, że zawiodła osłona. Więcej: pory w spoinie.

300 — Wtrącenia stałe. Żużel, topnik, tlenki i wolfram zamknięte w spoinie. Żużel zostaje, gdy kształt ściegu pozwala mu wyprzedzać jeziorko albo gdy nie czyści się między ściegami. Wtrącenia wolframu biorą się z dotknięcia jeziorka elektrodą przy TIG.

400 — Przyklejenia i brak przetopu. Metal, który nigdy się ze sobą nie stopił, albo grań, do której łuk nie doszedł. Przyklejenie jest niedopuszczalne na każdym poziomie, brak przetopu wszędzie poza krótkimi niezgodnościami na poziomie D; obie wady często nie są widoczne z powierzchni. Więcej: brak przetopu i przyklejenie.

500 — Wady kształtu i wymiaru. Podtopienie, nadmierny nadlew, zły kąt przejścia lica, zachodzenie lica, przesunięcie brzegów, wyciek, przepalenie, niewypełniony rowek. Większość tego, co faktycznie znajduje badanie wizualne, siedzi tutaj. Więcej: podtopienie.

600 — Pozostałe. Zajarzenia poza złączem, rozpryski, ślady szlifowania, barwy nalotowe. Na papierze drobiazg, ale zajarzenie na materiale rodzimym to twardy punkt, który w części kontraktów trzeba naprawiać.

Główne wady: przyczyna i co robić

Od wady do decyzji: poziomy jakości wg ISO 5817

Znalezienie niezgodności to jeszcze nie odrzucenie spoiny. Rysunek podaje poziom jakości — B, C albo D — a ISO 5817 daje granicę dla tego poziomu i grubości. Ta sama wada jest więc dopuszczalna albo niedopuszczalna zależnie od poziomu przyjętego w projekcie. Dla niezgodności, które najczęściej wychodzą w badaniu wizualnym, sprawdzenie robi kalkulator limitów ISO 5817.

Czym się je wykrywa

Dwa ostatnie wiersze tabeli poniżej wyjaśniają częste nieporozumienie: radiografia i ultradźwięki nie są zamienne. RT dobrze widzi wady objętościowe, a słabo płaskie; UT odwrotnie. Instrukcja, która dla złącza podatnego na przyklejenia wymaga UT, nie jest złośliwa — po prostu RT mogłoby go nie pokazać.

W jakiej kolejności sprawdzać spoinę

1. Przed spawaniem. Odstęp, kąt rowka i przesunięcie brzegów (507) mierzy się na sczepionym złączu — po spawaniu przesunięcie da się poprawić już tylko przez rozcięcie. Tu też sprawdza się czystość krawędzi, główne źródło porów.
2. W trakcie. Grań ogląda się, zanim przykryje ją następny ścieg, a żużel usuwa między ściegami — to najtańsza ochrona przed wtrąceniami i przyklejeniem międzyściegowym.
3. Po spawaniu — badanie wizualne. ISO 17637 wymaga co najmniej 350 lx, oka nie dalej niż 600 mm i kąta nie mniejszego niż 30°, na powierzchni oczyszczonej z żużla. Tu wychodzi większość wad grupy 500.
4. Badania objętościowe i powierzchniowe — RT, UT, PT, MT — według planu kontroli. Przy stalach skłonnych do pęknięć zimnych nie od razu: pęknięcie może pojawić się po dobie.
5. Zapis. Numer, wymiar, położenie i ocena względem poziomu — najszybciej w generatorze protokołu badań wizualnych.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Które wady są najgroźniejsze

Kolejność nie wynika z wielkości wady, tylko z jej kształtu:

• Wady płaskie — pęknięcia (100), przyklejenia (401), a na poziomach B i C także brak przetopu (402). Mają ostre krawędzie, koncentrują naprężenie i rosną pod obciążeniem zmiennym. ISO 5817 nie podaje dla pęknięć i przyklejeń żadnego wymiaru dopuszczalnego.
• Ostre karby przy brzegu lica — podtopienie, zły kąt przejścia lica (505), zachodzenie lica (506). Leżą tam, gdzie naprężenia od zginania są największe, więc przy zmęczeniu to od nich startują pęknięcia.
• Wady objętościowe — pory i wtrącenia. Zaokrąglony kształt słabo koncentruje naprężenie, dlatego limity są łagodniejsze; mimo to są sygnałem, że proces nie jest pod kontrolą.
• Wady wymiarowe — nadlew, nadmierny przetop. Mniej groźne statycznie, ale zmieniają kąt przejścia lica i przez to wytrzymałość zmęczeniową.

Pełne wymagania wszystkich trzech poziomów, z wyborem poziomu dla wyrobu, opisuje strona o poziomach jakości ISO 5817.

Normy i źródła

Wydanie normy, punkt lub tablica i to, co z nich bierze ta strona. Numery sprawdzono w spisach treści wydawców norm; pełne teksty sprzedają organizacje normalizacyjne.

• EN ISO 6520-1:2007, pkt 3 — numery niezgodności i ich grupy
• EN ISO 5817:2023, pkt 5, tabl. 1 — granice niezgodności dla poziomów jakości B, C i D
• EN ISO 17637:2016, pkt 6.4, 7 — badanie wizualne gotowej spoiny i protokół

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 9 listopada 2026