Brak przetopu w grani
Grań złącza nie topi się w ogóle. Lico wygląda dobrze, wymiary się zgadzają, a złącze przenosi ułamek tego, na co je zaprojektowano. Numer 402 wg ISO 6520-1 — na poziomach jakości B i C niedopuszczalny.
Brak przetopu czy przyklejenie?
Wymienia się je jednym tchem, a to nie to samo. Przyklejenie (401) to spoina, która dotknęła materiału rodzimego, ale go nie stopiła: ścieg jest tam, gdzie ma być, połączenia nie ma. Brak przetopu (402) to grań, do której łuk w ogóle nie dotarł.
Różnica jest istotna, bo lekarstwa leżą gdzie indziej. Przyklejenie to kwestia ciepła i techniki — rozwiązuje się przy spawarce i w ręce. Brak przetopu to w większości kwestia geometrii, a tę rozwiązuje się na stole montażowym, zanim zapali się łuk. Szczegóły — przyklejenie i brak wtopienia.
Geometria decyduje bardziej niż prąd
Zanim ruszysz prąd, zobacz, co złącze w ogóle daje łukowi. Szczelina, próg i kąt ukosowania decydują, czy łuk fizycznie sięgnie dna. Próg 3 mm na blasze 6 mm zostawia ściegowi graniowemu połowę przekroju do przetopienia — i żadne amperaże nie zrobią tego pewnym w pozycji.
| Grubość s, mm | Przygotowanie | Kąt α | Próg c, mm | Odstęp b, mm | Kiedy |
|---|---|---|---|---|---|
| ≤ 3 … 4 | I — bez ukosowania | — | — | 0–3 | Cienki materiał: przetop daje sam odstęp |
| 3 … 12 | V jednostronne | 50–70° | 1–2 | 1–4 | Wariant podstawowy przy dostępie z jednej strony |
| 12 … 40 | X dwustronne | 50–60° | 1–3 | 1–3 | Dostęp z obu stron: o połowę mniej stopiwa niż V |
| > 30 | U jednostronne | 8–12° | 1–3 | 1–3 | Duża grubość, dostęp z jednej strony; wymaga obróbki mechanicznej |
| > 40 | 2U dwustronne | 8–12° | 1–3 | 1–3 | Bardzo duża grubość, dostęp z obu stron |
| 5 … 20 | ½V (K jednostronne) | 45–55° | 1–3 | 1–3 | Złącze teowe z pełnym przetopem |
| > 15 | K dwustronne | 45–55° | 1–3 | 1–3 | Teowe z pełnym przetopem, dostęp z obu stron |
| — | Pachwinowa bez ukosowania | — | — | 0–2 | Gdy pełny przetop nie jest wymagany |
Dwie liczby z tabeli robią większość roboty. Szczelina wpuszcza łuk w głąb złącza — zamknij ją grubą sczepką, a razem z nią zamknie się grań. Próg to to, co ścieg graniowy musi przetopić, i wynosi 1–2 mm. Zmierz go: krawędź po cięciu tlenowym rzadko jest taka, jak na rysunku.
Dziewięć przyczyn i znak, po którym się je rozróżnia
Każda z poniższych przyczyn pokazuje się na blasze inaczej — i właśnie to mówi, z którą masz do czynienia. Czytaj najpierw środkową kolumnę, potem trzecią.
| Przyczyna | Po czym poznać | Co zmienić |
|---|---|---|
| Szczelina w grani zamknęła się | Grań niepełna na całej długości, równym pasem — a nie miejscami | Odtworzyć szczelinę: sczepki krótsze i częstsze, rozpórki przy skurczu, sczepianie od środka na zewnątrz |
| Próg za duży | Krawędzie stopione, ale w środku grani ciemna linia | Próg 1–2 mm i mierzony, nie „na oko”. Za gruby zebrać szlifierką przed składaniem |
| Za mały prąd do grubości | Ścieg wąski i wypukły, przetop klinem, żużel schodzi ciężko | Podnieść prąd wg tabeli, a przy MMA wziąć w grań elektrodę o średnicę większą |
| Za duża prędkość spawania | Jeziorko nie zdąża się rozlać, przetop wąski i nierówny | Zwolnić, aż jeziorko będzie mniej więcej dwa razy szersze od szczeliny |
| Za mały kąt ukosowania | Góra spoiny w porządku, do grani łuk nie sięga | Rozewrzeć do wartości z ISO 9692-1 — patrz tabela ukosowania wyżej |
| Elektroda nie w osi grani | Jedna krawędź przetopiona, druga nie — na całej długości | Prowadzić po osi szczeliny i patrzeć na jeziorko, nie na łuk; na rurze przekładać częściej |
| Długi łuk przy MMA | Grań zalana metalem od góry, ale nieprzetopiona | Trzymać łuk długości średnicy elektrody, w grani niemal opierać elektrodę o krawędzie |
| Łuk zwarciowy MAG na grubym materiale | Z wierzchu ładny ścieg, a na przekroju grań nietknięta | Przejść na łuk natryskowy albo dać szczelinę w grani. Łuk zwarciowy to cienka blacha i grań ze szczeliną |
| Grań nie wybrana przed przetopką | Między pierwszym ściegiem a przetopką zostaje szczelina z żużlem | Wyżłobić albo wyszlifować grań do czystego metalu przed przetopką |
Zobaczyć wcześniej niż kontroler
Od lica się nie da i na tym polega cała trudność: grań, która się nie stopiła, z góry wygląda jak dobra spoina. Zostaje oględziny grani od spodu tam, gdzie jest dostęp, przekrój makro na próbce oraz radiografia albo ultradźwięki na produkcji.
Przy jednostronnym złączu rurowym ścieg graniowy ogląda się, zanim przykryją go ściegi wypełniające. Później znalezienie go kosztuje żłobienie.
Co dopuszcza norma
ISO 5817 prowadzi go jako 402, brak przetopu. Na poziomie B niedopuszczalny, na poziomie C niedopuszczalny, i dopiero na poziomie D pojawia się granica: 0,2·t, nie więcej niż 2 mm. W praktyce na każdej poważnej konstrukcji znaczy to, że tolerancji nie ma — złącze albo jest przetopione, albo idzie do naprawy. poziomy jakości wg ISO 5817.
Kiedy masz dostęp tylko z jednej strony
Rurociągi i profile zamknięte nie dają drugiej szansy na grań, a odpowiedzi są trzy. Podkładka albo pierścień podkładkowy zamienia grań w spoinę pachwinową o płytę zamiast otwartego złącza doczołowego. Wkładka topliwa robi to samo i staje się częścią spoiny.
Ścieg graniowy TIG, wypełniany potem elektrodą albo drutem proszkowym, to standard na rurze: łuk TIG jest na tyle sterowalny, że grań układa się świadomie, a powolne pierwsze przejście zwraca się tym, że nie trzeba go wyżłabiać. Które z trzech rozwiązań wolno zastosować, mówi instrukcja technologiczna, a nie upodobanie.
Częste pytania
Czy większym prądem nadrobię zamkniętą szczelinę?
Nie w sposób pewny. Powyżej pewnej granicy nadmiar prądu rozlewa jeziorko i podtapia górne krawędzie, zanim dojdzie do dna, a w pozycji pionowej i sufitowej jeziorko najpierw wypada. Szczelina jest tańsza: ustawia się ją raz przy montażu i nic nie kosztuje przy spawaniu.
Na przekroju widzę ciemną linię — która to wada?
Zależy, którędy biegnie. Wzdłuż ukosowania, po granicy wtopienia — to przyklejenie. Na dnie złącza, między dwoma progami — to brak przetopu. Obie są niedopuszczalne na poziomach B i C; tylko 402 ma granicę na poziomie D.
Dlaczego wychodzi na rurze i głównie na dole?
Bo pozycja zmienia się pod ręką. W 5G i 6G ta sama ręka przechodzi w jednym ściegu przez sufit, pion i podolne, a jeziorko w każdej z tych pozycji zachowuje się inaczej. Na dole rury, w pozycji sufitowej, jeziorko chce odpłynąć od grani — i właśnie tam łuk trzeba trzymać najkrócej.
Aktualizacja: