Brak przetopu i przyklejenie: czym się różnią
Numery 402 i 401 wg ISO 6520-1. Dwie najgroźniejsze wady po pęknięciach: obie są płaskie, obie działają jak gotowy nacięcie i obu zwykle nie widać z zewnątrz. Różnica między nimi jest kluczowa przy szukaniu przyczyny.
Różnica
| Brak przetopu (402) | Przyklejenie (401) | |
|---|---|---|
| Co to | Spoina nie przetopiona na zadaną głębokość | Metal się położył, ale nie wtopił w krawędź lub poprzedni ścieg |
| Gdzie częściej | W grani złącza jednostronnego | Na linii wtopienia, między ściegami |
| Widoczne z zewnątrz | Czasem — po wąskim ściegu graniowym | Praktycznie nigdy |
| Czym wykrywać | UT, radiografia, oględziny od drugiej strony | UT; radiografia gorzej — wada jest płaska |
| Główna przyczyna | Geometria złożenia: odstęp, próg, średnica | Parametry i technika: mało ciepła, zły kąt |
Brak przetopu: przyczyny
- Za mały odstęp w grani. Najczęstsza przyczyna — metal fizycznie nie ma którędy przejść. Odstęp wyznacza instrukcja, nie oko.
- Za duży próg. Gruba przegroda w grani nie przetapia się przy zadanym prądzie.
- Za gruba elektroda. Nie wchodzi w ukosowanie i nie sięga grani — łuk grzeje krawędzie, nie dno.
- Za niski prąd. Zwłaszcza na ściegu graniowym, gdzie prąd celowo się obniża, żeby nie przepalić, i łatwo przesadzić.
- Za szybkie prowadzenie. Jeziorko przechodzi, nie zdążywszy przetopić grani.
Geometrię ukosowania wraz z oznaczeniami zestawia wzór na przekrój spoiny — omówiony przy obliczaniu zużycia elektrod, tam też schemat z odstępem i progiem.
Przyklejenie: przyczyny
- Za małe wprowadzenie ciepła. Niski prąd albo duża prędkość: krawędź nie zdąży się nadtopić przed przyjściem jeziorka.
- Zły kąt. Łuk skierowany w jeziorko, a nie w krawędź — metal nacieka na zimną powierzchnię.
- Nieoczyszczony poprzedni ścieg. Żużel albo zgorzelina między ściegami fizycznie przeszkadzają we wtopieniu.
- Łuk ucieka przed jeziorko. Zwłaszcza przy spawaniu w dół: ciekły metal idzie przed łukiem i kładzie się na nienagrzany materiał.
- Dmuch magnetyczny. Łuk odchodzi od krawędzi, a ta zostaje zimna.
Przyklejenie to jedyna wada, przy której wygląd spoiny bywa nienaganny: równa łuska, właściwa szerokość, żadnych podtopień. Właśnie dlatego złącza odpowiedzialne bada się ultradźwiękami, a nie tylko wzrokiem.
Co robić w praktyce
- Składać wg instrukcji: odstęp i próg sprawdzać wzornikiem, nie na oko.
- Na ścieg graniowy brać elektrodę o mniejszej średnicy, żeby sięgała grani.
- Trzymać prąd w przedziale z instrukcji — zaniżenie w grani jest groźniejsze, niż się wydaje.
- Czyścić każdy ścieg przed następnym, łącznie z granicami przy krawędziach.
- Prowadzić łuk przed jeziorkiem, nie pozwalając ciekłemu metalowi go wyprzedzać.
- Przy wątpliwości wyciąć próbkę kontrolną: makroskopowe pokazuje i brak przetopu, i przyklejenie w pięć minut.
Naprawa
Obie wady są płaskie i zaspawaniu od góry nie podlegają z zasady. Odcinek wybiera się szlifierką albo żłobi do czystego metalu z zapasem poza granice, odtwarza ukosowanie i spawa od nowa — już z poprawioną geometrią złożenia albo parametrami. Jeśli przyczyna tkwiła w składaniu, a jego nie zmieniono, wada wróci w tym samym miejscu.
Częste pytania
Czym brak przetopu różni się od przyklejenia?
Brak przetopu (402) to sytuacja, gdy spoina nie została przetopiona na zadaną głębokość, najczęściej w grani. Przyklejenie (401) to stopiwo położone na krawędź albo na poprzedni ścieg bez wtopienia: granica jest, połączenia nie ma. Pierwsze widać po geometrii, drugie często wygląda idealnie z zewnątrz.
Dlaczego przyklejenie jest groźniejsze od porów?
Por to okrągła pustka, koncentruje naprężenia umiarkowanie. Przyklejenie jest wadą płaską o ostrych brzegach i działa jak pęknięcie. Przy tych samych wymiarach obniża nośność znacznie mocniej, dlatego wymagania są ostrzejsze, a w wielu przypadkach jest niedopuszczalne.
Czy brak przetopu grani da się zobaczyć wzrokowo?
Tylko przy dostępie od drugiej strony. W złączu jednostronnym nie widać go od środka i wykrywa się go ultradźwiękami albo radiografią. Objaw pośredni podczas spawania: ścieg graniowy wygląda wąsko i „sucho”, bez charakterystycznego przetopu.
Aktualizacja: