MIG/MAG — spawanie półautomatem w osłonie gazu

Podstawowa metoda w produkcji i przy naprawach blacharskich: drut podawany w sposób ciągły, duża prędkość, czysta spoina prawie bez czyszczenia. Oznaczenia: GMAW (AWS), procesy 131 (MIG) i 135 (MAG) wg ISO 4063.

5:34

Krótka odpowiedź

MIG i MAG to procesy 131 i 135 — ta sama maszyna, różnica tylko w gazie: obojętny do aluminium i miedzi, aktywny do stali. Prądu się nie ustawia: ustawia się prędkość podawania drutu, a prąd idzie za nią. Napięcie zadaje długość łuku i kształt ściegu.

Jak się nazywa

Trzy nazwy tego samego. W instrukcji technologicznej i na świadectwie spawacza stoi nazwa z normy z numerem, w ogłoszeniu o pracę i w warsztacie — skrót, na rysunku z USA — oznaczenie amerykańskie. Warto znać wszystkie trzy: to ta sama robota, ale w dokumentach wygląda inaczej.

Jak to działa

Podajnik nieprzerwanie popycha drut przez wąż do uchwytu. Łuk pali się między drutem a materiałem, drut jest jednocześnie elektrodą i spoiwem. Strefę łuku przykrywa gaz osłonowy z dyszy — wypiera powietrze i nie dopuszcza azotu ani tlenu do jeziorka.

Ponieważ spoiwo podaje się samo, obie ręce zajmuje wyłącznie prowadzenie uchwytu, a spawa się wyraźnie szybciej niż przy MMA: bez wymiany elektrod i bez skuwania żużla po każdej z nich.

Napięcie na spawarce jest stałe, a łuk reguluje się sam: gdy uchwyt zbliży się do materiału, łuk się skraca, prąd rośnie, drut topi się szybciej — i długość łuku wraca do poprzedniej. Dlatego niepewna ręka psuje spoinę wyraźnie mniej niż przy MMA, i dlatego półautomatu uczy się szybciej.

Rodzaje łuku i przenoszenia metalu w MAG

To, jak stopiony drut przechodzi do jeziorka, decyduje o przetopie, odpryskach i pozycji, w której da się spawać. W MAG 135 rozróżnia się cztery rodzaje łuku. Trzy ustawia się tymi samymi dwoma pokrętłami — podawaniem drutu i napięciem — czwarty wymaga źródła impulsowego. Napięcia poniżej pochodzą z tabeli na końcu tego rozdziału.

Łuk zwarciowy

Kropla na końcu drutu dotyka jeziorka i zwiera obwód, łuk gaśnie, prąd zwarcia przewęża mostek, napięcie powierzchniowe wciąga kroplę i łuk zapala się na nowo — 50–200 razy na sekundę przy 16–22 V. Jeziorko zostaje małe i chłodne: blacha do 3 mm, grań, szczeliny, wszystkie pozycje łącznie z PF i pułapem. Gaz M21 albo czysty CO₂ (więcej odprysków, głębszy przetop). Na słuch — równe, szybkie skwierczenie, na spoinie wąski, lekko wypukły ścieg. Słabość: przyklejenia na brzegach grubszych blach. Jeśli spawarka ma regulację indukcyjności (dławik), więcej indukcyjności daje miększy łuk i bardziej płynne jeziorko, mniej — łuk twardszy i zimniejszy.

Łuk kroplowy (przejściowy)

Przy 22–26 V kropla rośnie ponad średnicę drutu, kiwa się na jego końcu i spada nieregularnie, częściowo ze zwarciem, które ją rozrywa. W czystym CO₂ przenoszenie powyżej łuku zwarciowego prawie zawsze jest grubokropelkowe. Na słuch — nierówne strzały i trzaski, na spoinie grube kulki odprysków i nierówny przetop. Wiersz 5–6 mm tabeli parametrów (22–25 V) leży dokładnie w tym paśmie: jeśli łuk wciąż równo skwierczy, jesteś na górnej granicy zwarciowego; jeśli strzela, cofnij napięcie albo podnieś oba pokrętła do natrysku. Jak zachowuje się przy tym jeziorko, opisuje strona jeziorko spawalnicze.

Łuk natryskowy

Od 26–28 V i przy odpowiednim prądzie kropla odrywa się, zanim dotknie jeziorka: drobne krople lecą strumieniem wzdłuż osi drutu, zwarć nie ma. Działa to tylko w gazie bogatym w argon — w tabeli drutów Ar + 15–20 % CO₂; w czystym CO₂ natrysku nie będzie. Zastosowanie: od 5 mm, pozycja podolna PA, przy spoinach pachwinowych także PB, warstwy wypełniające i lico. Głęboki przetop, gładki ścieg prawie bez odprysków, na słuch równy syk — tu to jest prawidłowe. W pozycjach przymusowych duże jeziorko spływa.

Łuk impulsowy

Źródło przełącza się między prądem bazowym, który tylko podtrzymuje łuk, a impulsem powyżej progu natrysku, który odrywa dokładnie jedną kroplę. Średni prąd jest niski: przenoszenie jak w natrysku przy cieple odpowiednim do pozycji przymusowych i cienkiej blachy. Napięcia się tu nie ustawia — spawarka jedzie po krzywej synergicznej dla materiału, drutu i gazu, a spawacz wybiera podawanie albo grubość i koryguje długość łuku. Na słuch równe buczenie, na spoinie regularna łuska bez odprysków.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Jak przejść z jednego łuku w drugi

• Zwarciowy → natryskowy: podnoś podawanie i napięcie razem, małymi krokami. Skwierczenie robi się nierówne (pasmo kroplowe przejedź szybko), potem przechodzi w równy syk i odpryski znikają. Jeśli dalej strzela — za dużo CO₂ w gazie albo za mały prąd na tę średnicę drutu.
• Z powrotem, np. na spoinę w PF: cofnij oba pokrętła razem, aż skwierczenie znów będzie równe.

Rodzaje łuku MAG w liczbach

Napięcia z tabeli wyżej, prąd, drut i grubość — z wierszy tabeli parametrów MIG/MAG (M21, pozycja podolna), których napięcie mieści się w paśmie danego łuku.

Parametry według grubości

Pobierz schemat: SVG · PNG

Pełna tabela z prędkością podawania drutu, TIG, cienką blachą i profilami: Parametry MIG/MAG i TIG.

Zużycie gazu na zmianę i zapas w butli policzysz w kalkulatorze zużycia gazu.

Proces w liczbach

Liczby, na których pracują kalkulatory serwisu, obok siebie. Kreska oznacza, że dla tej komórki serwis nie ma danych.

Źródła: prąd — tabele parametrów według grubości na stronach MIG/MAG, TIG i MMA; k — Energia liniowa; uzysk, wydajność, ściegi i gaz w rachunku — Koszt metra spoiny, Stopiwo i liczba ściegów; rodzaj gazu i zakres przepływu — Zużycie gazu osłonowego. Wydajność podano na godzinę palącego się łuku.

Przykład: spoina pachwinowa a5, 1 m, S355, PB

Złącze teowe z blachy S355 o grubości 8 mm, spoina pachwinowa o grubości a = 5 mm, długość 1 m, pozycja PB. Długość boku z = a·√2 = 7,1 mm. Z nadlewem 10 % przekrój stopiwa wynosi 27,5 mm², czyli 0,216 kg stopiwa na metr. Dalej liczą się tylko te liczby i dane procesu z kalkulatora kosztu spoiny.

To sam czas łuku. Składanie, sczepianie i czyszczenie między ściegami dochodzą osobno; kalkulator kosztu spoiny dolicza je przez udział czasu jarzenia łuku.

Punkt wyjścia, który działa

Drut 1,2 mm w mieszance Ar/18 CO₂ na blasze 5 mm: około 220 A, czyli mniej więcej 6,5 m/min drutu — przeliczysz to w kalkulatorze podawania drutu — przy 24–25 V i wylocie drutu 12 mm.

Dalej ustawiaj słuchem. Łuk zwarciowy ma brzmieć jak skwierczący tłuszcz: równym, szybkim trzaskiem. Powolne nieregularne strzelanie znaczy, że napięcie jest za wysokie do prędkości drutu; szarpiące dławienie — że jest odwrotnie.

Gazy i druty

Typowe problemy

Najczęstsza skarga to nie łuk, lecz podawanie: drut szarpie, przystaje albo zwija się w podajniku. Przyczyny i kolejność sprawdzania zebrane są w problemach z podawaniem drutu. Druga co do częstości — brak przetopu przy łuku zwarciowym — jest kwestią techniki i ciepła, a nie maszyny: zob. brak przetopu i wtopienia.

Prowadzenie uchwytu: pchanie czy ciągnienie

Uchwyt pochyla się o 10–20° od pionu, jak na rysunku wylotu drutu wyżej. Pchanie (uchwyt skierowany w stronę spawania) — łuk trafia w zimną blachę przed jeziorkiem: płytszy przetop, szerszy i płaski ścieg, widać rowek. Dobre na cienką blachę i lico. Ciągnienie (uchwyt skierowany na jeziorko) — łuk dmucha w jeziorko: głębszy i węższy przetop, ścieg wyższy; drut proszkowy z żużlem zawsze ciągniemy. Powyżej 20° strumień gazu się przechyla i zasysa powietrze — pory. W poprzek: przy doczołowej prostopadle do blachy, przy pachwinowej w dwusiecznej kąta, przy różnych grubościach lekko na grubszą.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Wylot drutu: 10–15 średnic drutu, czyli przy 1,0 mm 10–15 mm, przy 1,2 mm 12–18 mm. Dłuższy wylot przy tym samym podawaniu to mniejszy prąd, płytszy przetop, słabsza osłona i więcej odprysków; krótszy — odpryski w dyszy i przypalona końcówka. Skacze wylot, skacze szerokość ściegu.

Zakosy: MAG spawa się zwykle ściegiem prostym. Zakosy — przy szerokim licu i z dołu do góry: w PF mały trójkąt, zatrzymanie na brzegach, nie w środku, bo inaczej garb pośrodku i podtopienia na brzegach. Całość techniki w pionie: spawanie w pionie z dołu do góry.

Podawanie drutu i napięcie jako para

Podawanie to prąd, napięcie to długość łuku; w każdym wierszu tabeli parametrów rosną razem. Kolejność zawsze ta sama: podawanie wg grubości, napięcie na odpadzie od dołu do góry, aż skwierczenie będzie równe, na końcu prędkość spawania. Jak brzmi i wygląda źle dobrana para, pokazuje lista niżej.

Przykład ustawienia: blacha 3 i 10 mm

Stal 3 mm, drut 1,0 mm, M21. Wiersz 3 mm: 110–150 A, 19–21 V, 12–14 l/min. Środek 130 A — wg wzoru kalkulatora podawania 5,5 m/min — 20 V, 13 l/min, wylot 10–15 mm. 20 V leży w paśmie łuku zwarciowego, więc każda pozycja. Z dołu do góry dolny koniec wiersza: 110 A = 4,5 m/min przy 19 V. Cieńsze blachy: spawanie cienkiej blachy.

Stal 10 mm, pachwina PA/PB, drut 1,2 mm, M21. Wiersz 8–10 mm: 220–280 A, 26–29 V, 16–18 l/min. Środek 250 A = 7,6 m/min przy 27–28 V, wylot 12–18 mm — powyżej progu natrysku i w M21 natrysk się pojawi; w czystym CO₂ te same nastawy dadzą grube krople. Ta sama spoina w pionie: kilka warstw łukiem zwarciowym do 22 V albo impuls.

Błędy po wyglądzie spoiny i po dźwięku

• Twarde terkotanie, uchwyt odbija: więcej napięcia albo wolniej drut.
• Syk przy nastawach zwarciowych: mniej napięcia (w natrysku syk jest normalny).
• Strzały, grube kulki odprysków: pasmo kroplowe albo za dużo CO₂.
• Wysoki, wąski ścieg „położony” na blasze: za niskie napięcie albo za szybko — grozi przyklejeniem.
• Rowek wzdłuż brzegu: za wysokie napięcie, za duży kąt, zatrzymanie w środku zakosu — zob. podtopienie.
• Ścieg raz szeroki, raz wąski: nierówna prędkość albo wylot.

Ćwiczenia

1. Drabinka napięcia: na 3 mm w PA pięć ściegów z nastawami z pierwszego przykładu, przy każdym napięcie o krok. Cel: rozpoznawać na słuch i na oko ścieg z równym skwierczeniem i płaskimi brzegami.
2. Pchanie kontra ciągnienie: dwa ściegi, przeciąć w poprzek, zeszlifować — przy ciągnieniu przetop ma być wyraźnie głębszy.
3. Wylot: 10 mm kontra dwa razy więcej; porównać odpryski i szerokość.
4. Próba łamania: teownik 3 mm w PB, zagiąć środnik aż do pęknięcia spoiny. Przetopione do samego naroża — zaliczone; gładki pasek u dołu — przyklejenie.
5. Próg natrysku: 10 mm, M21, podnosić oba pokrętła, aż skwierczenie przejdzie w syk, i zapisać wartości dla swojej spawarki.

Co znaczy numer w WPS i na świadectwie

Zapisy w takiej postaci, w jakiej stoją w dokumentach, i co każdy z nich znaczy dla świadectwa spawacza wg ISO 9606-1.

W egzaminie dwoma procesami ISO 9606-1 liczy grubość stopiwa s osobno dla każdego procesu (tablica 6, uwaga f; interpretacje ISO/TC 44/SC 11). Przykład z tych interpretacji: złącze doczołowe 12 mm, 3 mm stopiwa procesem 138 i 9 mm procesem 136, daje 3–6 mm dla 138 i 3–18 mm dla 136 przy spawaniu każdym z nich osobno; jeden proces nie dostaje sumy s = 12 mm. Grań bez podkładki wolno potem spawać tylko tym procesem, którym spawano grań na egzaminie.

Normy i źródła

Wydanie normy, punkt lub tablica i to, co z nich bierze ta strona. Numery sprawdzono w spisach treści wydawców norm; pełne teksty sprzedają organizacje normalizacyjne.

• EN ISO 4063:2023, pkt 5.2 — numery procesów 131 i 135

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 9 listopada 2026