Spawanie gazowe 311

311 to numer spawania acetylenowo-tlenowego (OAW) w ISO 4063: brzegi i spoiwo topi płomień acetylenu palonego w tlenie, bez prądu. Niżej: nasadka do grubości, zużycie gazów w l/h i ciśnienia. Proces, który miał zniknąć, a nie zniknął. Na cienkiej blasze, przy naprawach i tam, gdzie nie ma prądu, płomień acetylenowo-tlenowy nadal robi to, czego łuk nie potrafi: grzeje wolno i pozwala widzieć jeziorko bez pośpiechu.

Drukuj tabelę

Jak się nazywa

Trzy nazwy tego samego. W instrukcji technologicznej i na świadectwie spawacza stoi nazwa z normy z numerem, w ogłoszeniu o pracę i w warsztacie — skrót, na rysunku z USA — oznaczenie amerykańskie. Warto znać wszystkie trzy: to ta sama robota, ale w dokumentach wygląda inaczej.

Gdzie wciąż wygrywa

• Blacha 0,5–3 mm. Płomień grzeje łagodniej niż łuk, więc przepalenie jest trudniejsze, a nie łatwiejsze.
• Brak zasilania. Dwie butle i palnik działają tam, gdzie agregatu nie ma i nie będzie.
• Naprawy i rurki instalacyjne o małych średnicach, gdzie uchwyt spawalniczy zwyczajnie nie wchodzi.
• Lutospawanie żeliwa i blachy ocynkowanej — ten sam palnik, inny proces i inny numer.

Numer 311 oznacza spawanie acetylenowo-tlenowe; 312 to propan z tlenem, 313 — wodór z tlenem. Pełna lista w tabeli ISO 4063.

Płomień: trzy ustawienia i jedno właściwe

Ustawia się to zawsze w tej samej kolejności: otworzyć acetylen, zapalić, dodawać tlen aż zniknie drugi stożek. Punkt, w którym znika, to płomień neutralny — i tam się zatrzymuje. Dla stali wszystko poza nim jest błędem, a nie stylem.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Spoiwo i grubość

Średnicę spoiwa dobiera się regułą d = s/2 + 1 — dla blachy 2 mm spoiwo 2 mm, dla 4 mm spoiwo 3 mm. Za grube spoiwo zabiera ciepło z jeziorka i zamiast wtopienia daje przyklejenie, które wygląda jak spoina, dopóki się jej nie zegnie.

Do 3 mm spawa się w lewo: palnik prowadzi za spoiwem, płomień biegnie po zimnym materiale, przetop jest płytszy. Powyżej — w prawo: płomień idzie po gotowej spoinie, wygrzewa ją i daje głębszy przetop. Zmiana kierunku to nie kwestia wygody, tylko sterowanie ilością ciepła.

Czego przy tym procesie nie wolno

Acetylen jest palny i niestabilny przy sprężaniu, tlen sam nie pali się, ale gwałtownie podtrzymuje palenie. Stąd dwie zasady, które nie mają wyjątków: butli tlenowej nie dotyka się rękami w smarze — olej z tlenem pod ciśnieniem zapala się samoczynnie — i bezpieczniki płomieniowe muszą być na obu reduktorach, nie tylko na acetylenowym.

Butla acetylenowa pracuje w pozycji stojącej. Położona, oddaje aceton, w którym acetylen jest rozpuszczony, a wtedy palnik zaczyna zachowywać się w sposób, którego nie da się wytłumaczyć nastawami. Reszta zasad — prace niebezpieczne pożarowo.

Nasadki palnika: rozmiar do grubości i zużycie gazów

Moc płomienia w spawaniu gazowym 311 ustawia się nie zaworami, tylko wielkością nasadki. Każdy rozmiar ma swój zakres grubości stali i swoje zużycie gazów:

Palnik inżektorowy, ciśnienie tlenu 2,5 bar, acetylenu 0,2–0,5 bar. Wartości z tabel dostawców palników (m.in. dieschweissprofis.de, ewo.de); konkretny palnik może się różnić — sprawdź jego tabliczkę.

Jak czytać tabelę

Tlenu schodzi niewiele więcej niż acetylenu — około 1,1 do 1 — i to jest właśnie płomień neutralny z tabeli wyżej. Zużycie rośnie mniej więcej proporcjonalnie do grubości: nasadka do 4–6 mm bierze ponad sześć razy więcej acetylenu niż ta do blach 0,5–1 mm. Zaworami na palniku dostraja się płomień w obrębie jednej nasadki; próba „przykręcenia” dużej nasadki do cienkiej blachy kończy się strzałami i cofaniem płomienia, a „rozkręcania” małej na grubą stal — przyklejeniem zamiast przetopu.

Dwa przykłady

1. Blacha 2 mm, złącze doczołowe. Nasadka nr 2 (1–2 mm): 155 l/h acetylenu i 170 l/h tlenu. Spoiwo z reguły d = s/2 + 1 = 2 mm, spawanie w lewo. Pół godziny płomienia to około 78 l acetylenu i 85 l tlenu.
2. Blacha 6 mm. Nasadka nr 4 (4–6 mm): 510 l/h acetylenu, 550 l/h tlenu. Spoiwo 6/2 + 1 = 4 mm, spawanie w prawo, bo powyżej 3 mm płomień musi wygrzewać gotową spoinę. Przy takich poborach pojedyncza butla acetylenowa pracuje już ciężko — przy dużych nasadkach łączy się butle w baterię, żeby nie porywać acetonu.

Ciśnienia, gaszenie i cofnięcie płomienia

• Ciśnienia robocze palnika inżektorowego: tlen około 2,5 bar, acetylen 0,2–0,5 bar. Acetylenu nie podnosi się ponad to, co podaje palnik — wyższe ciśnienie nie daje mocniejszego płomienia, tylko ryzyko.
• Gaszenie: najpierw zawór acetylenu na palniku, potem tlenu. Po pracy zamyka się zawory butli i spuszcza gaz z węży.
• Strzały i trzaski w palniku to zwykle przegrzana albo zabrudzona nasadka, za mały przepływ lub dotknięcie jeziorka. Palnik się gasi, nasadkę studzi i czyści, a nie spawa dalej „na trzaskach”.
• Cofnięcie płomienia — syczenie i gwizd w rękojeści — oznacza natychmiastowe zamknięcie zaworów na palniku i butlach. Do pracy wraca się dopiero po znalezieniu przyczyny i sprawdzeniu bezpieczników na reduktorach.

Błędy, które widać na spoinie

• Iskrzenie i szara, porowata spoina na stali — płomień utleniający; dodaj acetylenu, aż jądro znów będzie ostre, ale bez drugiego stożka.
• Dziury w cienkiej blasze — za duża nasadka albo zbyt długie grzanie w jednym miejscu; zmniejsz nasadkę, prowadź szybciej, sczepiaj częściej.
• Spoina „leży” na brzegach — za mała nasadka albo za grube spoiwo: jeziorko nie obejmuje brzegów, a pręt topi się w płomieniu zamiast w jeziorku.
• Duże odkształcenia — płomień grzeje szerzej niż łuk; sczepiaj symetrycznie i spawaj odcinkami.

Gaz czy TIG na cienką blachę

Oba procesy są wolne i pozwalają podawać spoiwo osobno. TIG daje węższą strefę wpływu ciepła i mniejsze odkształcenia, ale potrzebuje zasilania i argonu. Płomień wygrywa tam, gdzie nie ma prądu, przy naprawach w terenie i przy lutospawaniu tym samym palnikiem. Porównanie z łukiem opisuje strona spawanie TIG, a numery pokrewnych procesów (312, 313, 971) — tabela ISO 4063.

Co dalej

Cienka blacha innymi metodami — spawanie cienkiej blachy. Wariant łukowy dla tych samych napraw — MMA.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 5 października 2026