Procesy 135, 136 i 138: czym się różnią i co obejmuje świadectwo

Trzy numery, jedna spawarka. 135, 136 i 138 to ten sam MAG — gaz aktywny, ten sam podajnik i uchwyt — a różni je wyłącznie drut. Tyle że od drutu zależy żużel, pozycje, dym, zapis w instrukcji technologicznej i to, czy twoje świadectwo w ogóle obejmuje daną robotę.

Krótka odpowiedź

135 — drut lity, brak żużla, punkt odniesienia dla całej rodziny. 136 — drut proszkowy z topnikiem: żużel osłania i podtrzymuje jeziorko, więc wygrywa w pozycjach przymusowych i na grubych przekrojach, ale trzeba go odbijać i daje najwięcej dymu. 138 — drut z rdzeniem metalicznym: praktycznie bez żużla, czyste lico, najlepiej w pozycjach PA i PB. W świadectwie według ISO 9606-1 135 i 138 obejmują się wzajemnie, a 136 wymaga osobnego egzaminu.

Pobierz schemat: SVG · PNG

135, 136 i 138 w jednej tabeli

Tabelę czyta się wierszami, nie kolumnami: nie ma procesu „najlepszego”, jest proces pasujący do złącza. Wysunięcie drutu i skład gazu dla 135 to te same wartości, które podajemy przy MIG/MAG; oznaczenia spoiw to przykłady dla stali S355, takie same jak w naszym generatorze pWPS.

135 — MAG drutem litym

Najpopularniejszy proces w warsztacie i w ogłoszeniach o pracę. Drut jest jednolitym prętem, prąd płynie przez cały przekrój, osłonę daje wyłącznie gaz — CO₂ albo mieszanka Ar + 15–20 % CO₂. Żużla nie ma, więc między ściegami wystarczy szczotka.

Mocna strona 135 to uniwersalność: od cienkiej blachy łukiem zwarciowym po grubsze złącza łukiem natryskowym. Słabsza — pozycje przymusowe przy wysokim prądzie: bez żużla jeziorko chce spłynąć, więc w pionie i pod sufitem pracuje się łukiem zwarciowym i niższym prądem, co obniża wydajność. Parametry według grubości zebraliśmy na stronie MIG/MAG — półautomat.

136 — MAG drutem proszkowym z topnikiem

Drut to rurka ze stali wypełniona topnikiem. Prąd płynie tylko przez ściankę rurki, więc gęstość prądu jest wyższa niż w drucie litym tej samej średnicy i drut stapia się szybciej przy tych samych nastawach. Topnik zamienia się w żużel, który pokrywa ścieg, osłania go od góry i — co najważniejsze — podtrzymuje jeziorko od spodu i boków.

Dlatego 136 jest procesem montażu konstrukcji: w pozycjach PF czy PE pozwala spawać prądami, przy których drut lity by spłynął. Druty z rdzeniem rutylowym szybko krzepnącym (w oznaczeniu litera P) są pisane właśnie pod pozycje; zasadowe (B) wybiera się tam, gdzie liczy się udarność i niska zawartość wodoru.

Ceną są trzy rzeczy. Żużel trzeba odbić po każdym ściegu — pozostawiony między warstwami wychodzi jako wtrącenie (301). Dym jest najobfitszy w całej trójce, więc odciąg u źródła jest warunkiem pracy, a nie dodatkiem — szczegóły w ochronie dróg oddechowych. Wysunięcie drutu jest dłuższe: 15–25 mm zamiast 10–15. Kiedy 136 się opłaca, a kiedy nie, rozpisaliśmy na stronie drut proszkowy 136/138.

138 — drut z rdzeniem metalicznym

Ta sama rurka, ale w środku zamiast topnika jest proszek metalu z dodatkami stopowymi. Wydajność stapiania rośnie z tego samego powodu co przy 136 — prąd płynie przez ściankę — ale żużla prawie nie ma: na licu zostają najwyżej drobne wysepki, jak przy drucie litym.

Konsekwencje są dwie. Po pierwsze, 138 jest wygodny tam, gdzie spoin jest dużo i są długie: w pozycjach PA i PB, na stanowiskach zmechanizowanych i zrobotyzowanych, gdzie odbijanie żużla po każdym ściegu byłoby stratą czasu. Po drugie, bez żużla nic nie podtrzymuje jeziorka, więc w pozycjach przymusowych 138 nie ma przewagi 136. Wymagania wobec gazu są wyższe niż przy 136 — osłona odpowiada za całą ochronę jeziorka.

Wiatr, gaz i proces 114

Wszystkie trzy procesy pracują w osłonie gazowej, więc wszystkie trzy są wrażliwe na przeciąg. Żużel 136 chroni ścieg po zakrzepnięciu, ale nie zastępuje gazu w chwili spawania — na otwartym placu każdy z nich potrzebuje parawanu. Jeśli osłony nie da się zapewnić, właściwą odpowiedzią nie jest mocniejszy wypływ gazu, tylko inny proces: 114, drut proszkowy samoosłonowy, który pracuje bez butli. Płaci się za to jeszcze większym dymem; wiele drutów 114 pracuje przy tym z odwrotną biegunowością niż 136 — producent podaje to na opakowaniu. Dobór gazu do procesu ułatwi kalkulator gazu osłonowego.

Cała rodzina: 114, 131, 132, 133

Numery ISO 4063 w grupie 13 układają się w prosty wzór: druga cyfra mówi o gazie, trzecia o drucie. 131–133 to MIG (gaz obojętny), 135–138 to MAG (gaz aktywny), a końcówki 1/5 to drut lity, 2/6 proszkowy z topnikiem, 3/8 z rdzeniem metalicznym. 114 stoi osobno, w grupie 11, bo gazu nie używa wcale.

Ostatnia kolumna mówi, czy numer jest wymieniony w normie egzaminu spawaczy stali ISO 9606-1. 132 i 133 tam nie ma — w praktyce spotyka się je rzadko. Wszystkie pozostałe numery procesów — w pełnej tabeli ISO 4063.

Jak to się zapisuje w WPS

W instrukcji technologicznej spawania numer procesu stoi w osobnym polu i musi zgadzać się z drutem, który leży na stanowisku. Pomyłka „135” przy drucie proszkowym to nie literówka: WPS kwalifikowana na 135 nie obejmuje 136. Dla trzech procesów różnią się zwykle cztery pola:

• Proces: 135, 136 albo 138 — cyfrą, bez skrótu MAG.
• Spoiwo: dla 135 według EN ISO 14341, np. G 46 4 M21 4Si1; dla 136 i 138 według EN ISO 17632, np. T 46 4 P M21 2 H5 — litera po liczbach to typ rdzenia (P rutylowy, B zasadowy, M metaliczny).
• Gaz: oznaczenie według ISO 14175, np. M21 dla mieszanki argonu z CO₂ albo C1 dla czystego CO₂.
• Biegunowość i wysunięcie: 135 i 136 zwykle DC+, wysunięcie odpowiednio 10–15 i 15–25 mm.

Szkic takiego dokumentu z tymi polami wypełnionymi dla wybranej grubości i materiału da generator pWPS; czym różnią się pWPS, WPQR i WPS — strona WPS — instrukcja technologiczna.

Co obejmuje świadectwo ISO 9606-1

Zasada ogólna normy jest prosta: jeden egzamin obejmuje jeden proces, zmiana procesu oznacza nowy egzamin. Wyjątków jest kilka i dla tej rodziny ważne są dwa: zamiana drutu litego 135 na drut z rdzeniem metalicznym 138 (i odwrotnie) nie wymaga nowego egzaminu, a egzamin zdany łukiem zwarciowym w 131, 135 lub 138 obejmuje też pozostałe rodzaje przenoszenia metalu — ale nie odwrotnie.

Źródła: ISO 9606-1:2012, pkt 4.2 i 5.2 (oficjalny fragment normy) oraz omówienie DoaWise — oba mówią to samo. Zakres typów drutu proszkowego (tabela 5 normy) sprawdzaj w samej normie lub u egzaminatora.

W kodzie świadectwa widać to w dwóch miejscach: numer procesu na początku i litera spoiwa. Przykład dla drutu litego: 135 P BW FM1 S t10 PF ss nb; dla drutu proszkowego rutylowego w tym samym złączu: 136 P BW FM1 P t10 PF ss nb — pierwsze „P” to blacha, drugie to typ rdzenia. Jak czytać resztę pól, wyjaśnia strona egzamin spawacza EN ISO 9606, a zakres grubości i pozycji policzy kalkulator zakresu uprawnień.

Który wybrać: pięć pytań

1. Jaka pozycja? Pion i sufit przy grubszym materiale — 136. Podolna i naboczna — 135 albo 138.
2. Jak grubo i jak długo? Cienka blacha i drobnica — 135. Grube przekroje i długie spoiny — 136 lub 138, bo tu wydajność się zwraca.
3. Czy jest odciąg? Bez odciągu u źródła drut proszkowy z topnikiem to najgorszy wybór z całej trójki.
4. Co mówi WPS i świadectwo? Spawacz ze świadectwem na 135 może spawać 138 bez nowego egzaminu, ale nie 136.
5. Czy wieje? Jeśli osłony nie da się postawić — żaden z trzech; rozważ 114.

Najczęstsze pomyłki

• „To i tak MAG”. Numer w WPS i na świadectwie musi zgadzać się z drutem. Audytor EN 1090 zapyta o to w pierwszej kolejności.
• Żużel zostawiony między ściegami 136. Wychodzi na radiogramie jako wtrącenie i jest najczęstszą wadą tego procesu.
• Krótkie wysunięcie przy drucie proszkowym. Łuk jest niestabilny, a końcówka prądowa się przypala.
• Mocniejszy gaz zamiast parawanu. Zbyt duży wypływ tworzy turbulencję i zasysa powietrze — porowatość rośnie zamiast maleć.

Szerzej o samym drucie proszkowym, jego koszcie i dymie — drut proszkowy 136/138. Wariant podstawowy i parametry — MIG/MAG. Wszystkie numery procesów — tabela ISO 4063.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 25 września 2026