Zakres uprawnień spawacza wg EN ISO 9606-1
Egzamin zdaje się na jednej próbce, a uprawnienie obejmuje cały zakres prac. Kalkulator pokazuje, jakie grubości, średnice i pozycje uznaje zdany egzamin oraz do kiedy świadectwo zachowuje ważność.
Krótka odpowiedź
Próba na blasze 10 mm obejmuje 3–20 mm, próba na rurze 114,3 mm — od 57,2 mm w górę. Świadectwo jest ważne trzy lata i wymaga potwierdzenia co pół roku. Kalkulator niżej podaje zakres dla twojej próbki.
Zakres grubości
| Grubość próbki t, mm | Uznany zakres |
|---|---|
| t < 3 | od 0,5·t do 2·t |
| 3 ≤ t < 12 | od 3 mm do 2·t |
| t ≥ 12 | od 5 mm w górę |
Zakres zależy dodatkowo od tego, czy próbkę wykonano jednym ściegiem, czy wieloma: badanie jednościegowe uznaje mniejszy zakres niż wielościegowe. Kalkulator podaje zakres podstawowy — przed złożeniem dokumentów sprawdź tablicę 6.
Uznawanie pozycji
| Zdane w pozycji | Uznaje |
|---|---|
| PA — podolna | PA |
| PB — naboczna | PA, PB |
| PC — naścienna | PA, PB, PC |
| PD — okapowa | PA, PB, PD, PE |
| PE — pułapowa | PA, PB, PC, PD, PE |
| PF — pionowa z dołu do góry | PA, PB, PF |
| PG — pionowa z góry do dołu | PG |
| H-L045 — rura pod 45°, ku górze | PA, PB, PC, PD, PE, PF, PH, H-L045 |
| J-L045 — rura pod 45°, w dół | PA, PC, PE, PG, J-L045 |
Grupy materiału podstawowego wg ISO/TR 15608, rodzaju materiału
dodatkowego, obecności podkładki, spawania jedno- lub dwustronnego oraz liczby
ściegów. To wszystko również wchodzi do oznaczenia uprawnienia i je zawęża.
Świadectwo czyta się w całości: zapis w rodzaju
141 P BW FM5 S t10 D60 PF ss nb opisuje znacznie więcej niż samą
grubość i pozycję.
Przykłady: cztery próbki i ich zakres
Te same reguły, które liczy kalkulator, zastosowane do próbek zdawanych najczęściej — w warsztacie konstrukcyjnym i przy rurach:
| Próbka | Grubości | Średnice rur | Pozycje |
|---|---|---|---|
| blacha t = 10 mm, PF | 3…20 mm | — | PA, PB, PF |
| blacha t = 15 mm, PE | ≥ 5 mm | — | PA, PB, PC, PD, PE |
| rura D = 60,3 mm, t = 5,5 mm, H-L045 | 3…11 mm | ≥ 30,2 mm | PA, PB, PC, PD, PE, PF, PH, H-L045 |
| rura D = 21,3 mm, t = 2,8 mm, PC | 1,4…5,6 mm | 21,3…42,6 mm | PA, PB, PC |
- Blacha 10 mm w PF — typowy egzamin ślusarza konstrukcji. Grubości 3…20 mm, pozycje PA, PB, PF. Nie obejmuje pułapu (PE) ani pozycji naściennej (PC): kto spawa belki od spodu, potrzebuje innej próbki.
- Blacha 15 mm w PE — grubości ≥ 5 mm bez górnej granicy, pozycje PA, PB, PC, PD, PE. Pułap uznaje pozycje poziome i okapową, ale nie pion: do PF potrzebna jest osobna próbka.
- Rura 60,3 mm w H-L045 — grubości 3…11 mm, średnice ≥ 30,2 mm, pozycje PA, PB, PC, PD, PE, PF, PH, H-L045. Rura powyżej 25 mm uznaje też blachę, więc jeden egzamin zastępuje kilka.
- Rurka 21,3 mm w PC — średnice 21,3…42,6 mm: przy małych rurach górna granica to podwojona średnica. Grubości 1,4…5,6 mm, bo ścianka poniżej 3 mm liczy się od połowy.
Zakres średnic rur
| Średnica próbki D, mm | Uznany zakres |
|---|---|
| 21,3 | 21,3…42,6 mm |
| 25,0 | 25,0…50,0 mm |
| 33,7 | ≥ 25,0 mm |
| 48,3 | ≥ 25,0 mm |
| 60,3 | ≥ 30,2 mm |
| 88,9 | ≥ 44,5 mm |
| 114,3 | ≥ 57,2 mm |
| 168,3 | ≥ 84,2 mm |
| 219,1 | ≥ 109,6 mm |
Reguła ma dwie gałęzie. Do 25 mm włącznie próba uznaje średnice od D do 2·D — rurką 21,3 nie zrobisz rury 48,3. Powyżej 25 mm dolna granica to połowa średnicy, ale nie mniej niż 25 mm, a górnej granicy nie ma. Egzamin na rurze 114,3 obejmuje więc średnice ≥ 57,2 mm, a na 60,3 — ≥ 30,2 mm.
Blacha i rura zachodzą na siebie tylko częściowo: rura o średnicy powyżej 25 mm uznaje blachę, a blacha uznaje rury obracane od 75 mm i nieruchome od 500 mm. Kto spawa instalacje, zdaje na rurze, a nie liczy na blachę.
Jak dobrać próbkę pod swoją pracę
- Spisz, co spawasz naprawdę: najcieńszy i najgrubszy element, najmniejszą rurę, najtrudniejszą pozycję. Nie „co może się trafić”, tylko co jest na rysunkach z ostatniego roku.
- Dobierz grubość próbki. Górna granica to 2·t, więc do spawania blach 20 mm potrzebna jest próbka co najmniej 10 mm, a od 12 mm górnej granicy już nie ma. Dolna granica dla próbek 3–12 mm to 3 mm: blachę cieńszą zdaje się osobno.
- Dobierz średnicę. Najmniejsza rura, którą spawasz, musi być nie mniejsza niż połowa średnicy próbki. Do rur od 48,3 w górę wystarczy próbka 88,9: uznaje ≥ 44,5 mm.
- Wybierz najtrudniejszą pozycję, którą zdasz pewnie. Oblany egzamin w H-L045 kosztuje więcej niż zdany w PF, ale zdany H-L045 zastępuje kilka świadectw.
- Sprawdź wynik w kalkulatorze wyżej, a zapis na dokumencie — w przewodniku po świadectwie EN ISO 9606-1. Gdzie zdać i ile to kosztuje — uprawnienia spawalnicze w Polsce.
Najczęstsze błędy w czytaniu zakresu
- „PF obejmuje wszystko w pionie i niżej”. Obejmuje PA, PB i PF — pozycji naściennej PC ani pułapowej PE już nie.
- „PG to też pion”. Spawanie z góry w dół uznaje tylko siebie; świadectwo PF nie daje prawa do PG i odwrotnie. Rura w J-L045 uznaje PA, PC, PE, PG i J-L045, ale nie H-L045 ani PF. Technika — spawanie z góry w dół.
- „Grubość 12 mm, więc od zera w górę”. Od 5 mm; blach 3–5 mm próbka 12 mm nie obejmuje.
- „Rura 25 mm uznaje wszystkie większe”. Do 25 mm włącznie górna granica to 2·D, czyli 50 mm.
- „Zakres jest w porządku, więc świadectwo ważne”. Zakres nie pomoże, jeśli minęło pół roku bez podpisu pracodawcy na świadectwie.
Okres ważności
Świadectwo wg EN ISO 9606-1 jest ważne trzy lata pod warunkiem, że co sześć miesięcy pracodawca potwierdza podpisem ciągłość pracy spawacza w zakresie uprawnienia. Przerwa dłuższa niż sześć miesięcy unieważnia uprawnienie dla danego procesu.
Przedłużenie na kolejny okres jest możliwe bez pełnego egzaminu, jeśli spełnione są warunki dotyczące protokołów badań spoin produkcyjnych z ostatniego półrocza. Szczegółowe wymagania weryfikuje jednostka certyfikująca, więc daty z kalkulatora to przypomnienie do kalendarza, a nie dokument.
Częste pytania
Dlaczego opłaca się zdawać w PF, a nie w PA?
Bo każda pozycja uznaje nie tylko siebie. Podolna PA nie uznaje niczego poza sobą. Pionowa z dołu do góry PF uznaje PA, PB i siebie, a na rurze H-L045 obejmuje praktycznie wszystkie pozycje blachy. Jeden egzamin w trudnej pozycji zastępuje dwa albo trzy w łatwych — a kosztuje tyle samo.
Grubość 10 mm uznaje 20 mm. Czyli można spawać każdą grubość?
Nie. Dla próbek 3–12 mm górna granica to podwojona grubość, czyli przy 10 mm — 20 mm. Dopiero próbka od 12 mm uznaje dowolną grubość od 5 mm w górę, ale obowiązują ograniczenia liczby ściegów: próbka jednościegowa uznaje mniej niż wielościegowa. Dokładny zakres podaje tablica 6 normy.
Co znaczy potwierdzanie co 6 miesięcy?
Świadectwo jest ważne trzy lata, ale co pół roku pracodawca lub jego przedstawiciel potwierdza podpisem, że spawacz przez ten czas pracował w zakresie swojego uprawnienia bez istotnych przerw. Pominięte potwierdzenie unieważnia świadectwo, nawet jeśli trzy lata jeszcze nie minęły — i egzamin trzeba zdawać od nowa.
Czy uprawnienie na rurze obejmuje blachę?
Tak, egzamin na rurze o średnicy powyżej 25 mm uznaje też blachę. W drugą stronę tylko częściowo: blacha uznaje rury obracane od 75 mm średnicy (pozycje PA, PB, PC i PD) i rury nieruchome od 500 mm.
Czy egzamin w PF obejmuje pozycję PC i pułap?
Nie. PF uznaje PA, PB i PF. Pozycję naścienną PC obejmuje egzamin w PC (razem z PA i PB), pułap PE — egzamin w PE albo na rurze w H-L045, która uznaje wszystkie pozycje od PA do PF.
Jaki zakres daje próbka z blachy 10 mm?
Grubości od 3 do 20 mm: dla próbek 3–12 mm dolna granica to 3 mm, górna — podwojona grubość. Pozycje zależą od tego, w jakiej pozycji zdawano; w PF będzie to PA, PB i PF.
Jakie średnice uznaje egzamin na rurze 60,3 mm?
Od 30,2 mm w górę bez górnej granicy: powyżej 25 mm dolna granica to połowa średnicy próbki, ale nie mniej niż 25 mm. Taka rura uznaje też blachę.
Aktualizacja: