Numery procesów spawalniczych wg ISO 4063

111, 135, 141 — numer procesu zastępuje nazwę wszędzie tam, gdzie dokument musi być zrozumiały niezależnie od języka: w WPS, w świadectwie egzaminu spawacza, w protokole WPQR i na rysunku. Poniżej pełna tabela z nazwami i międzynarodowymi skrótami.

Drukuj tabelę

Arkusz na ścianę

5:43

Krótka odpowiedź

Numery, które spotyka się najczęściej:

• 111 — Spawanie łukowe elektrodą otuloną (MMA · SMAW)
• 114 — Spawanie drutem proszkowym samoosłonowym (FCAW-S)
• 121 — Spawanie łukiem krytym drutem litym (SAW)
• 131 — Spawanie MIG drutem litym w osłonie gazu obojętnego (MIG · GMAW)
• 135 — Spawanie MAG drutem litym w osłonie gazu aktywnego (MAG · GMAW)
• 136 — Spawanie MAG drutem proszkowym topnikowym (FCAW)
• 138 — Spawanie MAG drutem proszkowym metalicznym (MCAW)
• 141 — Spawanie TIG spoiwem litym (TIG · GTAW)
• 142 — Spawanie TIG bez spoiwa (TIG)
• 311 — Spawanie acetylenowo-tlenowe (OAW)

Jak zbudowany jest numer

Numeracja jest hierarchiczna i czyta się ją od lewej. Pierwsza cyfra to grupa procesów: 1 — łukowe, 2 — oporowe, 3 — gazowe, 4 — z dociskiem, 5 — wiązką, 7 — pozostałe, 8 — cięcie i żłobienie, 9 — lutowanie. Druga zawęża grupę, trzecia wskazuje konkretny proces.

Na przykładzie 135: 1 — spawanie łukowe, 13 — łukowe elektrodą topliwą w osłonie gazu, 135 — w osłonie gazu aktywnego drutem litym. Dlatego w dokumentach spotyka się też numery dwucyfrowe: 13 w WPQR oznacza, że badanie objęło całą podgrupę, a nie jeden wariant.

Pobierz schemat: SVG · PNG

111, 131, 135, 136, 138, 141, 311 — co oznacza każdy numer

Te siedem numerów to większość tego, co stoi w świadectwach spawaczy i w instrukcjach WPS. Przy każdym poniżej: czym jest proces, gdzie się go stosuje i co numer ogranicza na papierze. Zasada jest wspólna: numer obejmuje swój proces i nic poza nim.

111 — spawanie łukowe elektrodą otuloną (MMA)

Spawanie „elektrodą”, jak mówi się w warsztacie. Łuk jarzy się między rdzeniem elektrody a materiałem, a otulina zamienia się w gaz i żużel, które osłaniają jeziorko. Nie ma butli ani podajnika, dlatego 111 to proces montażu na obiekcie, napraw i pracy na wietrze. Płaci się tempem: każda elektroda to przerwa, skucie żużla i ponowne zajarzenie, a każde zajarzenie to miejsce, w którym może zacząć się wada. W zapisie świadectwa 111 oznacza wyłącznie elektrodę otuloną — drut samoosłonowy to już 114. Parametry i dobór elektrod: spawanie MMA.

131 — spawanie MIG drutem litym

Ten sam uchwyt i podajnik co przy MAG, ale gaz jest obojętny — argon, hel albo ich mieszanka — i nie bierze udziału w reakcjach w jeziorku. Tego potrzebują aluminium, miedź i ich stopy: gaz aktywny by je utlenił. Stal niestopową spawa się procesem 135 i to właśnie gaz rozdziela oba numery. Półautomat bywa podpisany „MIG” niezależnie od tego, jaki gaz przez niego płynie; dokumenty nie są tak wyrozumiałe, a egzamin 131 na aluminium nie mówi nic o 135 na stali. Specyfika aluminium: spawanie aluminium.

135 — spawanie MAG drutem litym

Koń roboczy konstrukcji stalowych: drut lity w gazie aktywnym — argonie z CO₂ (grupa M21 wg ISO 14175) albo w czystym CO₂. Drut podawany jest w sposób ciągły, więc złącze spawa się bez przerw na wymianę elektrody, a zamiast żużla zostają tylko rozpryski i cienka szklista warstewka. W świadectwach spawaczy konstrukcji 135 to najczęstszy proces; w WPS idzie w parze z oznaczeniem drutu wg EN ISO 14341 i grupą gazu. Parametry według grubości: spawanie MIG/MAG.

136 — spawanie MAG drutem proszkowym topnikowym

Drut to rurka wypełniona topnikiem. Przy tych samych nastawach topi się szybciej niż drut lity, bo prąd płynie tylko przez cienki płaszcz, a żużel podtrzymuje jeziorko od dołu i z boków — dlatego 136 spawa w pozycjach przy prądach, przy których drut lity spłynąłby ze złącza. Koszty są konkretne: żużel do usunięcia między ściegami (zostawiony zamienia się we wtrącenie), kilkakrotnie więcej dymów, droższy drut. Do świadectwa 136 to osobny proces. Więcej: spawanie drutem proszkowym 136 i 138.

138 — spawanie MAG drutem proszkowym metalicznym

Też drut rurkowy, ale wypełniony proszkiem metalowym zamiast topnika. Żużla prawie nie ma, powierzchnia wychodzi czysta, a wydajność na długich spoinach jest wysoka. Kształtuje lico słabiej niż 136, więc mniej wybacza w pozycjach, i ma większe wymagania co do gazu. W zapisie świadectwa w polu spoiwa stoi M — drut proszkowy metaliczny — tam, gdzie drut lity miałby S. Tu ISO 9606-1 robi jeden z nielicznych wyjątków: egzamin na 135 obejmuje 138, a egzamin na 138 obejmuje 135, więc przejście między drutem litym a metalicznym nie wymaga nowego egzaminu. 136 do tego wyjątku nie należy.

141 — spawanie TIG spoiwem litym

Łuk jarzy się z nietopliwej elektrody wolframowej w gazie obojętnym, zwykle czystym argonie, a pręt spoiwa podaje się ręcznie. Najwolniejszy z tej siódemki i najczystszy: bez rozprysków, bez żużla, z pełną kontrolą jeziorka. Stąd jego miejsce — przetopy rur, nierdzewka, cienka blacha, aluminium. Stal spawa się prądem stałym z elektrodą na minusie, aluminium prądem przemiennym, który oczyszcza warstwę tlenków. TIG bez spoiwa to inny numer — 142. Parametry i dobór wolframu: spawanie TIG.

311 — spawanie gazowe acetylenowo-tlenowe

Tu łuku nie ma wcale: ciepło daje płomień tlenowo-acetylenowy, a pręt spoiwa wprowadza się do jeziorka ręcznie. Proces trzyma się tam, gdzie grzeje łagodniej niż łuk — blacha od 0,5 do 3 mm, rurki małej średnicy, naprawy — i tam, gdzie nie ma prądu. Do stali płomień ustawia się neutralny. Spawanie propanowo-tlenowe to 312, wodorowo-tlenowe 313; lutospawanie tym samym palnikiem to 971, inny proces, bo materiał podstawowy się nie topi. Ustawienie płomienia i średnica spoiwa: spawanie gazowe.

135, 136 i 138 — na czym polega różnica

Wszystkie trzy to MAG i w hali często idą z tego samego półautomatu. Różni je drut, a za nim żużel i dokumenty:

131, 132 i 133 to ta sama trójka w gazie obojętnym: MIG drutem litym, proszkowym topnikowym i proszkowym metalicznym. Dla dokumentów wynikają z tego dwie rzeczy. WPS napisana na 135 nie staje się ważna dla 136 tylko dlatego, że półautomat jest ten sam — proces to zmienna zasadnicza. A spawacz ze świadectwem na 135, który przechodzi na drut proszkowy, potrzebuje świadectwa na 136; drut metaliczny 138 to wyjątek, który ISO 9606-1 pozwala objąć świadectwem na 135. Co obejmuje świadectwo, policzy kalkulator zakresu uprawnień.

Pełne porównanie tych trzech numerów — w praktyce i na papierze: różnice między 135, 136 i 138.

Tabela numerów

1 — Spawanie łukowe

2 — Zgrzewanie oporowe

3 — Spawanie gazowe

4 — Zgrzewanie z dociskiem

5 — Spawanie wiązką

7 — Pozostałe procesy spawania

8 — Cięcie i żłobienie

9 — Lutowanie i lutospawanie

Gdzie ten numer się pojawia

W instrukcji technologicznej. WPS wg EN ISO 15609-1 zaczyna się od numeru procesu — jest on jednym z parametrów zasadniczych, więc zmiana procesu unieważnia instrukcję i wymaga nowego badania technologii.

W świadectwie egzaminu spawacza. W kodzie uprawnienia wg EN ISO 9606-1 numer procesu stoi zaraz za oznaczeniem normy. Uprawnienie z numerem 141 nie obejmuje 135 — to dwa różne procesy i dwa różne egzaminy, niezależnie od tego, jak dobrze spawacz radzi sobie z jednym i drugim.

W protokole WPQR i w zamówieniu na roboty spawalnicze, gdzie numer jest jedynym zapisem niepodlegającym interpretacji: „półautomat” znaczy w różnych zakładach różne rzeczy, a 135 znaczy wszędzie to samo.

Co za tymi numerami stoi w praktyce, opisują osobne artykuły: MMA, MIG/MAG i TIG. Jak czyta się cały kod uprawnienia — w artykule o egzaminie wg EN ISO 9606.

Jak czytać „ISO 4063-141” i numer w dokumentach

„ISO 4063-141”, „PN-EN ISO 4063: 141” i samo „141” znaczą to samo: proces 141 z wykazu ISO 4063. Numer pojawia się w czterech miejscach. W pierwszych wierszach WPS i WPQR — jako proces, który instrukcja opisuje albo który kwalifikowano. W zapisie świadectwa spawacza, zaraz po „PN-EN ISO 9606-1”. W ogonku znaku spoiny na rysunku wg ISO 2553 — jak czytać znak, pokazuje strona oznaczenia spoin na rysunku. I w planach badań i kontroli, gdzie wiąże każde złącze z jego technologią.

Gdy jedno złącze wykonuje się dwoma procesami — na przykład przetop TIG i wypełnienie elektrodą — każdy proces ma swój numer i każdy musi być objęty zarówno technologią, jak i świadectwem tego, kto spawa tę część złącza.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Najczęstsze błędy z numerami procesów

• Drut proszkowy na dokumentach dla 135. Drut topnikowy to 136. Zmiana szpuli bez zmiany WPS i świadectwa wyprowadza złącze poza oba dokumenty. Drut metaliczny 138 obejmuje świadectwo spawacza na 135, ale WPS i tak musi go wymieniać.
• „MIG” na wszystko. Półautomaty i ogłoszenia mówią MIG, ale stal w mieszance argonu z CO₂ to MAG, 135. 131 to gaz obojętny.
• Numer dwucyfrowy czytany jak proces. „13” w dokumencie to cała podgrupa spawania łukowego elektrodą topliwą w osłonie gazu, a nie kolejna odmiana obok 135.
• 311 na każdy płomień. Propan z tlenem to 312, lutospawanie 971: palnik ten sam, proces na papierze nie, bo przy lutospawaniu brzegi się nie topią.
• 114 brane za 111 albo 136. Drut samoosłonowy nie ma ani otuliny, ani butli; ma swój numer i swój egzamin.
• 142 zapisane jako 141. TIG bez spoiwa — stapianie brzegów cienkiej blachy — to 142, osobny numer. Który z nich zastosowano, widać od razu: pręt albo szedł do jeziorka, albo nie.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 5 października 2026