Numery wad spoin wg ISO 6520-1

401, 5011, 2011 — w protokole badań wizualnych, radiograficznych i ultradźwiękowych niezgodność zapisuje się numerem, a nie nazwą. Poniżej pełna tabela w sześciu grupach, z nazwą przy każdym numerze i odesłaniem do artykułu tam, gdzie wada jest opisana szczegółowo.

Drukuj tabelę

Arkusz na ścianę

Krótka odpowiedź

Numery, które najczęściej trafiają do protokołu:

• 100 — pęknięcie, 104 — pęknięcie w kraterze
• 2011 — pojedynczy por, 2012 — porowatość równomierna
• 3041 — wtrącenie wolframu (typowe przy TIG)
• 401 — przyklejenie, 402 — brak przetopu
• 5011 — podtopienie ciągłe
• 507 — przesunięcie liniowe brzegów
• 510 — przepalenie
• 602 — odpryski

Jak czytać numer

Pierwsza cyfra to grupa niezgodności: 1 — pęknięcia, 2 — pustki i pory, 3 — wtrącenia stałe, 4 — przyklejenia i brak przetopu, 5 — nieprawidłowy kształt i wymiary, 6 — pozostałe. Kolejne cyfry uszczegóławiają rodzaj, a ostatnia — miejsce albo postać.

Na przykładzie 5011: 5 — grupa kształtu, 501 — podtopienie, 5011 — podtopienie ciągłe. Podobnie 1013 to pęknięcie podłużne (101) położone w strefie wpływu ciepła. Im dłuższy numer, tym dokładniej opisuje, co i gdzie kontroler zobaczył.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Tabela numerów

1 — Pęknięcia

2 — Pustki i pory

3 — Wtrącenia stałe

4 — Przyklejenia i brak przetopu

5 — Nieprawidłowy kształt i wymiary

6 — Niezgodności różne

Numer nie mówi, czy spoina jest do odrzutu

To najczęstsze nieporozumienie wokół tej normy. ISO 6520-1 tylko nazywa i numeruje — jest słownikiem, a nie kryterium. Ocenę robi ISO 5817, która dla stali dzieli wymagania na trzy poziomy jakości: B (najostrzejszy), C i D. Dla spoin aluminiowych tę samą rolę pełni ISO 10042.

Dlatego ten sam zapis „5011, głębokość 0,4 mm” bywa jednocześnie dopuszczalny i niedopuszczalny: na poziomie D podtopienie tej głębokości przy blasze 6 mm przejdzie, na poziomie B — nie. Poziom jakości wynika z dokumentacji wykonawczej, a nie z uznania kontrolera. Granice dla konkretnej grubości i poziomu przelicza kalkulator dopuszczalnych wad ISO 5817.

Osobna rzecz to wady płaskie — przyklejenia (401) i pęknięcia (100). Mają zerową tolerancję na poziomach B i C nie dlatego, że są duże, lecz dlatego, że działają jak karb: koncentrują naprężenie i rosną przy obciążeniu zmiennym. Pęcherz o tej samej wielkości jest o wiele mniej groźny niż przyklejenie.

Jak te wady wyglądają, skąd się biorą i jak ich uniknąć — katalog wad spoin.

Jak numer zapisuje się w protokole

Sam numer to za mało, żeby ktoś inny odnalazł wadę i ocenił ją tak samo. Kompletny wpis w protokole badań wizualnych albo radiograficznych ma zwykle cztery elementy:

1. numer wg ISO 6520-1 — tak szczegółowy, jak pozwala metoda;
2. wymiar — głębokość, wysokość, średnica albo długość, w milimetrach;
3. położenie — odległość od znacznika początku spoiny, strona (lico, grań), a na rurze — pozycja zegarowa;
4. ocena względem poziomu z dokumentacji — zgodne albo niezgodne.

Przykład: „5011; 0,3 mm; 120–180 mm od znacznika A, lico; poziom C — zgodne”. Taki wpis da się sprawdzić po naprawie, porównać z kolejnym badaniem i obronić przy odbiorze. Wpis „podtopienie, drobne” — nie. Gotowy układ protokołu, z numerami i limitami podstawianymi automatycznie, daje generator protokołu badań wizualnych ISO 17637.

Trzy czy cztery cyfry — którego numeru użyć

Numer czterocyfrowy jest dokładniejszy, ale tylko wtedy, gdy metoda pozwala potwierdzić to, co mówi ostatnia cyfra. Kontroler, który na zdjęciu radiograficznym widzi pęknięcie podłużne, ale nie potrafi rozstrzygnąć, czy leży w spoinie (1011), czy na linii wtopienia (1012), wpisuje 101 — a nie zgaduje. Z kolei przy badaniu wizualnym różnicę między porem wewnętrznym (2011) a powierzchniowym (2017) widać od razu: jeśli por jest widoczny okiem, to jest 2017.

Numer trzycyfrowy zakończony zerami (100, 200, 500) oznacza całą grupę. W protokole używa się go rzadko — głównie wtedy, gdy wynik wymaga dalszych badań, a rodzaj niezgodności nie jest jeszcze ustalony.

Która grupa, jaką metodą

Pierwsza cyfra numeru mówi też, jaką metodą wadę się zwykle znajduje:

• grupa 5 i 6 (kształt, odpryski, zajarzenia) — badanie wizualne i spoinomierz, bez aparatury;
• grupa 2 i 3 (pory, wtrącenia) — wewnątrz spoiny widoczne najlepiej na zdjęciu radiograficznym, bo mają objętość;
• grupa 1 i 4 (pęknięcia, przyklejenia, brak przetopu) — wady płaskie; radiografia wykrywa je tylko przy korzystnym ustawieniu, pewniej znajduje je badanie ultradźwiękowe, a na powierzchni — penetracyjne albo magnetyczno-proszkowe.

Dlatego wynik „bez wskazań” po samym badaniu wizualnym nie mówi nic o grupie 4. Różnice w obrazie przyklejenia i braku przetopu na zdjęciu i w ultradźwiękach opisuje strona o braku przetopu i przyklejeniu.

Numery, które najczęściej się myli

• 5011 a 515. Podtopienie leży przy brzegu lica, w materiale rodzimym; wklęśnięcie grani — po stronie przetopu, na środku grani. Limity na poziomie C przy blasze 8 mm: 0,5 wobec 0,8 mm.
• 502 a 504. Nadmierny nadlew dotyczy lica, nadmierny przetop — grani. Oba liczy się od szerokości, ale innymi współczynnikami.
• 511 a 5014. Niepełne wypełnienie rowka to brak metalu na całej szerokości lica poniżej powierzchni blachy; podtopienie międzyściegowe — rowek między sąsiednimi ściegami lica.
• 507 a 508. Przesunięcie liniowe to uskok — brzegi równoległe, ale na różnej wysokości; kątowe — brzegi pod kątem do siebie. Pierwsze mierzy się w milimetrach, drugie w stopniach.
• 104 a 2024. W kraterze może być pęknięcie (104) albo jama skurczowa (2024). Pierwsze jest niedopuszczalne jak każde pęknięcie, drugie ocenia się jak pustkę.
• 3011 a 4012. Liniowe wtrącenie żużla i przyklejenie międzyściegowe dają na zdjęciu podobną ciemną linię. Rozstrzyga ultradźwięk albo zgład — a stawka jest wysoka, bo przyklejenie jest niedopuszczalne na każdym poziomie.
• 601 a 602. Zajarzenie łuku poza rowkiem to ślad łuku na materiale rodzimym, często z zahartowaną warstwą pod spodem; odpryski to przyklejone krople. Pierwsze bywa miejscem startu pęknięcia, drugie zwykle tylko przeszkadza powłoce.

Przykład: od protokołu do oceny

Blacha 8 mm, poziom C, w protokole VT cztery wpisy: 5011 — 0,3 mm; 507 — 1,2 mm; 515 — 0,5 mm; 602. Po kolei:

• 5011: limit 0,1·8 = 0,8, ale pułap 0,5 mm — 0,3 jest zgodne;
• 507: limit 0,15·8 = 1,2 mm — wynik leży dokładnie na granicy, czyli jest zgodny, choć bez zapasu;
• 515: limit 0,1·8 = 0,8 mm — 0,5 jest zgodne;
• 602: ISO 5817 nie podaje dla odprysków wymiaru, o ich usunięciu decyduje zastosowanie — np. wymagania powłoki antykorozyjnej.

Ta sama spoina oceniana na poziomie B odpada dwa razy: na przesunięciu (limit 0,1·8 = 0,8 mm) i na wklęśnięciu grani (0,05·8 = 0,4 mm). Podtopienie 0,3 mm na B jeszcze przechodzi (limit 0,4 mm). Takie przeliczenia robi kalkulator dopuszczalnych wad, a pełną tabelę limitów i wybór poziomu dla wyrobu opisuje strona o poziomach jakości ISO 5817.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 28 września 2026