Odpowiedniki gatunków stali: EN, GOST, AISI, PN

Materiał przychodzi z atestem wg EN, rysunek bywa zrobiony wg GOST, a nierdzewkę w magazynie nazywa się wg AISI. Poniższe tabele zestawiają cztery systemy — z zastrzeżeniem, bez którego korzystanie z nich jest ryzykowne.

4:18

Krótka odpowiedź

S235JR to Ст3сп i A283 Gr. C, 1.4301 to AISI 304, 1.4404 to AISI 316L. Odpowiednik zgadza się co do wytrzymałości, nie co do składu — a spawanie zależy od składu. Tablica niżej zestawia gatunki w sześciu grupach, od konstrukcyjnych po nierdzewne.

Jak czyta się oznaczenie EN

Pobierz schemat: SVG · PNG

EN, GOST, AISI, SAE, ASTM — czym się różnią

Nic nie znaleziono. Spróbuj innego słowa albo przejrzyj działy w całości.

Drukuj tabelę

Co z tego wynika dla spawania

• Litera po cyfrach znaczy więcej niż same cyfry. S355JR i S355J2 różnią się temperaturą badania udarności; przy montażu zimą jest to różnica zasadnicza.
• Licz równoważnik węgla, nie porównuj nazw. Wstaw skład z atestu do kalkulatora CE — od razu powie, czy potrzebne jest podgrzewanie.
• Spoiwo dobiera się do obu elementów. Przy spawaniu stali różnoimiennych bierze się materiał pod stronę bardziej stopową: na przykład do złącza nierdzewki z węglową — drut 309L.
• Litera L w AISI to niski węgiel. 304L i 316L są mniej podatne na korozję międzykrystaliczną po spawaniu, dlatego do konstrukcji spawanych bierze się właśnie je.

Jak dobrać zamiennik gatunku według EN, DIN (1.xxxx), AISI/SAE, ASTM, GOST, PN i JIS — krok po kroku

Tablica odpowiedników daje kandydata, a nie odpowiedź. O tym, czy kandydat może zastąpić gatunek z rysunku, rozstrzyga sześć sprawdzeń, w tej kolejności — i każde z nich może zakończyć poszukiwania.

1. Grupa i przeznaczenie. Najpierw ustal, do czego stal służy: blacha konstrukcyjna, blacha do tłoczenia, rura ciśnieniowa, stal do ulepszania na wały, stal narzędziowa czy nierdzewka. Zamiennik musi być z tej samej grupy — gatunek rurowy nie zastąpi konstrukcyjnego tylko dlatego, że ma podobną granicę plastyczności. Tablica na tej stronie jest pogrupowana tak samo.
2. Skład chemiczny. Porównaj C, Mn, Cr, Ni i Mo oraz górne granice S i P. Węgiel i mangan decydują o hartowności i równoważniku węgla; Cr, Ni i Mo — o odporności na korozję i pracy w temperaturze; niska zawartość S i P — o udarności i skłonności do pęknięć.
3. Własności mechaniczne. Minimalna granica plastyczności (Re), zakres wytrzymałości (Rm) i udarność — nie tylko energia, ale też temperatura badania. W EN 10025 niosą ją litery: JR to 27 J w +20 °C, J0 w 0 °C, J2 w −20 °C, K2 to 40 J w −20 °C. Zamiennik bez badania w wymaganej temperaturze nie jest zamiennikiem.
4. Stan dostawy. +N normalizowany lub walcowany normalizująco, M walcowany termomechanicznie, Q ulepszony cieplnie (w tablicy S690QL). Ta sama wytrzymałość osiągnięta inną drogą zachowuje się inaczej w strefie wpływu ciepła: stale termomechaniczne i ulepszane nie znoszą późniejszego kształtowania na gorąco ani normalizowania.
5. Spawalność. Wpisz skład z atestu do kalkulatora równoważnika węgla. Jeśli zamiennik ma wyższy CE niż oryginał, zmienia się technologia spawania i podgrzewanie.
6. Zapisz to. Na rysunku albo w karcie zmian: „1.0577 S355J2+N dostarczona jako odpowiednik 18G2A, atest 3.1 nr …, zatwierdził …”. Słowo odpowiednik zostaje w zapisie — to analog, a nie gatunek identyczny.

Dlaczego „odpowiednik” nie znaczy „to samo”

Normy pisane w różnych krajach dają różne tolerancje na te same pierwiastki, badają co innego i podają wynik w innych jednostkach. Dwa przykłady z tablicy pokazują, jak daleko od siebie może stać para z jednego wiersza.

S355J2 i A572 Gr. 50. Liczba w EN to granica plastyczności w MPa: 355. Liczba w ASTM to granica plastyczności w ksi: 50 ksi to około 345 MPa. Blacha amerykańska jest więc nominalnie odrobinę słabsza. A J2 oznacza, że badanie udarności w −20 °C jest częścią gatunku; po stronie ASTM patrz na atest — jeśli nie ma w nim wyniku Charpy w −20 °C, blacha nie spełnia wymagań J2, cokolwiek mówi tablica.

S235JR i St3S. Podobna wytrzymałość, ale EN ostrzej ogranicza siarkę, fosfor i azot i wymaga badania udarności. Dawne polskie i rosyjskie oznaczenia rozróżniały też stal uspokojoną i półuspokojoną (w GOST: сп i пс), czego nazwa EN nie mówi.

Kiedy zamiana wymaga zgody projektanta albo dozoru

• konstrukcje nośne, w których gatunek jest częścią obliczeń;
• urządzenia ciśnieniowe i elementy kotłów — grupa rurowa tablicy (P235GH, P265GH, 13CrMo4-5) — gdzie gatunek ustala zatwierdzony projekt;
• wszystko, co pracuje w mrozie: gatunek JR albo J0 nie zastąpi J2 ani K2;
• nierdzewka w kontakcie z żywnością, chemią albo chlorkami, gdzie 304 i 316L nie są zamienne;
• każda zmiana podnosząca równoważnik węgla, bo uznana technologia spawania może jej już nie obejmować.

Atest 3.1

Świadectwo odbioru 3.1 wg EN 10204 to dokument producenta z wynikami badań konkretnej dostawy: analizą wytopu, próbą rozciągania i udarnością. Przy zamianie to jedyny dowód, który się liczy — tablica mówi, jaki gatunek powinien pasować; atest mówi, co naprawdę leży na placu.

Przykłady doboru z tablicy

S235JR ↔ Ст3сп / Ст3пс ↔ A283 Gr. C ↔ St3S

Numer materiału 1.0038. Para S235JR / St3S to ta, którą najczęściej odczytuje się ze starych rysunków. Sprawdzenie: ta sama grupa (konstrukcyjna), podobna wytrzymałość, ale gatunek EN ma badaną udarność w +20 °C. Jeśli rysunek wymaga badania w −20 °C, właściwy jest wiersz niżej: S235J2, 1.0117 (dawniej St3SX).

S355J2 ↔ 09Г2С / 17Г1С ↔ A572 Gr. 50 ↔ 18G2A

Numer materiału 1.0577. Jaki jest odpowiednik 18G2A? W tablicy — S355J2; tak samo podają karty Akrostal i Steel Trans, a sama 18G2A pochodzi z normy PN-86/H-84018. Po stronie GOST są dwa gatunki, bo żaden nie pasuje dokładnie: 09Г2С to niskowęglowa stal Mn-Si, 17Г1С ma więcej węgla. Zamawiaj wg EN, a nie wg starej nazwy, i podaj stan dostawy (+N albo M).

1.4301 ↔ AISI 304 ↔ 08Х18Н10 ↔ 0H18N9 oraz 1.4404 ↔ 316L

0H18N9 odpowiednik: X5CrNi18-10, 1.4301, AISI 304 — podstawowa austenityczna stal 18/10 (oznaczenie PN-71/H-86020). Wersja niskowęglowa to 1.4306 / 304L / 03Х18Н11 / 00H18N10. Z molibdenem: 1.4401 / 316 (0H17N14M2), a jej wersja niskowęglowa 1.4404 / 316L / 03Х17Н14М2 / 00H17N14M2. Do konstrukcji spawanych bezpieczniejsze są gatunki L.

16MnCr5 ↔ 18ХГ ↔ 5115 ↔ 16HG

16HG odpowiednik: 16MnCr5, numer 1.7131 — stal do nawęglania. Tablica ocenia jej spawalność jako ograniczoną, z podgrzewaniem: to nie jest stal konstrukcyjna, a zamiana na konstrukcyjną zmieniłaby i obróbkę cieplną, i spawanie.

C22 ↔ 1.0402 ↔ Сталь 20 ↔ AISI 1020 oraz C22E / 1.1151

C22 jest w tablicy. Odmiana C22E, 1.1151 (dawniej DIN Ck22), to ten sam poziom węgla z węższymi granicami fosforu i siarki — tak parę C22 / C22E opisują karty Saarstahl i thyssenkrupp. Stąd ciągi w rodzaju „20 – C22E – C22 – Ck22 – 1.1151 – AISI 1020”: to jedna rodzina stali o 0,2 % węgla, a do spawania obie odmiany zachowują się tak samo.

S275JR ↔ Ст4сп ↔ A570 Gr. 40 ↔ St4S

S275JR odpowiednik z tablicy: 1.0044, dawna St4S. Tak jak przy S235JR, litery JR oznaczają badanie udarności w +20 °C — do pracy w mrozie trzeba zamówić gatunek z wyższą klasą udarności.

ASTM A569 → A1011 CS ↔ DD11

A569 została wycofana; tablica podaje jej następczynię, A1011 CS, oraz europejską blachę walcowaną na gorąco do kształtowania na zimno DD11 (1.0332). Stary rysunek z A569 czyta się więc jako DD11 albo A1011 CS.

Stare oznaczenia PN i ich odpowiedniki EN: 18G2A, 0H18N9, St3S

Na starych rysunkach i w części magazynów stal wciąż nazywa się po staremu. Poniżej każdy gatunek PN z tablicy w jednej linijce: odpowiednik EN z numerem materiału, AISI/ASTM, GOST i ocena spawalności. Każda pozycja ma własną kotwicę (np. #pn-18g2a, #pn-0h18n9), więc można podlinkować konkretny gatunek. Zamówienie i tak pisz wg EN — stara nazwa nie określa stanu dostawy ani udarności.

• St0S — S185 (1.0035), GOST Ст0; spawalność: dobra, bez podgrzewania.
• St3S — S235JR (1.0038), AISI/ASTM A283 Gr. C, GOST Ст3сп, Ст3пс; spawalność: dobra, bez podgrzewania.
• St3SX — S235J2 (1.0117), GOST Ст3сп5; spawalność: dobra, bez podgrzewania.
• St4S — S275JR (1.0044), AISI/ASTM A570 Gr. 40, GOST Ст4сп; spawalność: dobra, bez podgrzewania.
• 18G2A — S355J2 (1.0577), AISI/ASTM A572 Gr. 50, GOST 09Г2С, 17Г1С; spawalność: dobra, podgrzewanie od ok. 30 mm.
• St5 — E295 (1.0050), GOST Ст5пс; spawalność: ograniczona, zwykle podgrzewanie.
• St6 — E335 (1.0060), GOST Ст6пс; spawalność: ograniczona, zwykle podgrzewanie.
• 16HG — 16MnCr5 (1.7131), AISI/ASTM 5115, GOST 18ХГ; spawalność: ograniczona, zwykle podgrzewanie.
• NC11LV — X153CrMoV12 (1.2379), AISI/ASTM D2, GOST Х12МФ; spawalność: tylko naprawcza: podgrzewanie 300–400 °C i odpuszczanie zaraz po.
• 0H18N9 — X5CrNi18-10 (1.4301), AISI/ASTM 304, GOST 08Х18Н10; spawalność: dobra, ograniczyć energię liniową.
• 00H18N10 — X2CrNi19-11 (1.4306), AISI/ASTM 304L, GOST 03Х18Н11; spawalność: dobra, ograniczyć energię liniową.
• 0H17N14M2 — X5CrNiMo17-12-2 (1.4401), AISI/ASTM 316, GOST 10Х17Н13М2; spawalność: dobra, ograniczyć energię liniową.
• 00H17N14M2 — X2CrNiMo17-12-2 (1.4404), AISI/ASTM 316L, GOST 03Х17Н14М2; spawalność: dobra, ograniczyć energię liniową.
• 1H18N9T — X6CrNiTi18-10 (1.4541), AISI/ASTM 321, GOST 12Х18Н10Т; spawalność: dobra, ograniczyć energię liniową.
• 0H17 — X6Cr17 (1.4016), AISI/ASTM 430, GOST 12Х17; spawalność: ograniczona, rozrost ziarna.

Co znaczą same litery i cyfry w nazwach PN (G, H, N, T, 0 i 00) — w rozdziale o czytaniu oznaczeń. Gatunków PN spoza tej listy, np. H25T czy 35HGS, szukaj w rozdziale poniżej.

Stare oznaczenia krajowe, których nie ma w tablicy

Gdy gatunku nie ma w tablicy, odpowiedź poniżej pochodzi z dwóch zgodnych źródeł zewnętrznych, wymienionych przy każdym punkcie. Gdzie dwa źródła się nie zgadzają, piszemy to wprost.

• H25T — ferrytyczna stal żaroodporna stabilizowana tytanem; Alfa-Tech i Multistal podają 1.4746, X8CrTi25 oraz GOST 15Х25Т. To nie stal konstrukcyjna i nie zamiennik 1.4301.
• 35HGS — stal Cr-Mn-Si do ulepszania cieplnego. Karty Akrostal i MTM Stal nie podają odpowiednika EN, numeru materiału ani AISI; najbliższy jest GOST 35ХГС. Bezpośredniego zamiennika nie ma — dobiera się go po składzie i wymaganej twardości, w uzgodnieniu z konstruktorem.
• F-1140 / F-114 (Hiszpania, UNE) — Aceros del Vallès i Aceros Llobregat podają C45 / AISI 1045 (DIN Ck45). C45 jest w tablicy: 1.0503, Сталь 45, spawalność ograniczona.
• F-622 (Hiszpania) — nie znaleźliśmy dwóch zgodnych źródeł. Weź skład z atestu i szukaj najbliższego gatunku po C i Mn.
• SS 2142 (Szwecja) — karty Ovako i Tibnor podają, że w dużym stopniu odpowiada S450J0 i jest podobna do 19MnVS6. Jest mocniejsza od S355, więc S355 nie jest jej równorzędnym zamiennikiem.

Jak czytać oznaczenia poszczególnych systemów

Pobierz schemat: SVG · PNG

• EN 10027-1, nazwa: litery i cyfry rozbiera tabela na początku strony; po plusie dopisuje się stan dostawy, np. S355J2+N — normalizowana.
• EN 10027-2, numer (Werkstoffnummer): 1.0577 — pierwsza cyfra 1 oznacza stal, dwie kolejne grupę stali, dwie ostatnie numer kolejny. Numer jest jednoznaczny i dlatego pisze się go na zamówieniu.
• AISI/SAE: 4140 to stal Cr-Mo z 0,40 % C; nierdzewki mają trzy cyfry (304, 316), a litera L oznacza niski węgiel.
• GOST: 12Х18Н10Т — 0,12 % C, 18 % Cr, 10 % Ni, Т tytan; końcówka сп w Ст3сп to stal uspokojona, пс — półuspokojona.
• PN (dawne): 18G2A — węgiel w setnych procenta, G mangan, A wyższa jakość; 0H18N9 — H chrom, N nikiel, początkowe 0 i 00 oznaczają niski i bardzo niski węgiel (00H18N10 to 304L); T na końcu to tytan (1H18N9T to 321).
• UNE (Hiszpania): litera F i cyfry, np. F-1140; krótka forma F-114 to ten sam gatunek.
• JIS: SS400 — stal konstrukcyjna o minimalnej wytrzymałości na rozciąganie 400 MPa; SUS304 i SUS316L powtarzają numery AISI nierdzewek.

Co zamiana gatunku zmienia w spawaniu

Inny gatunek to inny równoważnik węgla, a inny równoważnik to inne podgrzewanie. Przykład z kalkulatora (CE = C + Mn/6 + (Cr + Mo + V)/5 + (Ni + Cu)/15, podgrzewanie wg EN 1011-2 metoda B): blacha 20 mm, wodór 5–10 ml/100 g, energia liniowa 1,0 kJ/mm.

• Wytop z atestem S235JR: C 0,14 %, Mn 0,70 %, reszta pierwiastków zero — CE 0,257, CET 0,210, podgrzewanie niewymagane.
• Skład domyślny kalkulatora, mieszczący się w granicach S355J2 (C 0,18, Mn 1,40, Si 0,30, Cr 0,05, Mo 0,02, V 0,01, Ni 0,05, Cu 0,10): CE 0,439, CET 0,331 — podgrzewanie 100 °C; przy suchych materiałach zasadowych (do 5 ml/100 g) 70 °C.

Zamiana S235JR na S355J2 „bo mocniejsza” przenosi więc złącze z braku podgrzewania do podgrzewania. Kolumna spawalności w tablicy to orientacja; liczy się obliczenie dla konkretnego wytopu — potem sprawdź też podgrzewanie.

Nierdzewki: 304 i 304L różnią się węglem — gatunek L jest mniej podatny na korozję międzykrystaliczną po spawaniu. 321 (1.4541, 12Х18Н10Т, 1H18N9T) jest stabilizowana tytanem, który wiąże węgiel; tytan wypala się w łuku, dlatego spawa się ją zwykle spoiwem 347 stabilizowanym niobem. Zamiana 321 na 304 w pracy w podwyższonej temperaturze nie jest obojętna. Przy łączeniu nierdzewki ze stalą węglową sprawdź strukturę spoiny na wykresie Schaefflera i zajrzyj do spawania stali różnoimiennych.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 28 września 2026