Dobór ukosowania wg ISO 9692-1
Grubość, proces i to, czy da się podejść z drugiej strony — z tych trzech rzeczy wynika typ ukosowania, kąt, odstęp w grani i próg. Kalkulator podaje typowe wartości i od razu przekrój stopiwa.
Skąd biorą się te wartości
Ukosowanie ma pogodzić dwie sprzeczne rzeczy. Łuk musi dosięgnąć grani — stąd rozchylenie i odstęp. Jednocześnie każdy dodatkowy milimetr rozwarcia to więcej stopiwa, więcej ciepła i większy skurcz — stąd chęć, żeby kąt był jak najmniejszy. ISO 9692-1 zbiera kompromisy, które się sprawdziły.
| Grubość, mm | Typowe przygotowanie | Kąt α | Odstęp b | Próg c |
|---|---|---|---|---|
| do 3–4 | Bez ukosowania (I) | — | 0–3 mm | — |
| 4–12 | Jednostronne V | 50–60° | 1–4 mm | 1–2 mm |
| 12–40, dostęp obustronny | Dwustronne X | 50–60° | 1–3 mm | 1–3 mm |
| powyżej 30, jednostronnie | Jednostronne U | 8–12° | 1–3 mm | 1–3 mm |
| powyżej 40, obustronnie | Dwustronne U | 8–12° | 1–3 mm | 1–3 mm |
Kąt zależy też od procesu: przy MAG dopuszcza się węższe rozwarcie, bo łuk jest bardziej skupiony i głębiej przetapia, przy TIG bierze się szersze, żeby zmieścić spoiwo podawane ręcznie.
Ile kosztuje kąt
Przekrój rośnie z kwadratem grubości i z tangensem połowy kąta. Praktyczny wniosek: różnica między 60° a 50° na blasze 20 mm to około jedna piąta stopiwa, a przejście z V na X przy tej samej grubości oszczędza mniej więcej połowę. Policz to samo złącze w kalkulatorze stopiwa — liczby przekonują lepiej niż argumenty.
Przy spawaniu jednostronnym są trzy wyjścia: przetopić grań na wylot (wymaga wprawy i dokładnego odstępu), podspawać od spodu po wyszlifowaniu albo użyć podkładki — ceramicznej, miedzianej lub stałej. Wybór wpisuje się do WPS razem z geometrią, bo zmienia zakres kwalifikacji.
Częste pytania
Kiedy V, a kiedy X?
Rozstrzyga dostęp i grubość. Do 12 mm zwykle wystarczy V. Powyżej, jeśli można obrócić element i podejść z drugiej strony, X wygrywa dwukrotnie: stopiwa idzie mniej więcej połowa, a skurcz kątowy jest symetryczny, więc element nie wygina się w jedną stronę. Bez dostępu z drugiej strony zostaje V — i grań trzeba przetopić za pierwszym razem.
Dlaczego zostawia się próg?
Bo bez niego cienka krawędź spływa. Próg 1–2 mm daje ściegowi graniowemu materiał, w którym się zatrzyma, i pozwala prowadzić go stabilnym prądem. Za duży próg działa odwrotnie: łuk nie przetopi go na wylot i zostanie brak przetopu grani.
Czy te liczby można wpisać do WPS?
Jako punkt wyjścia tak, jako gotowy zapis nie. ISO 9692-1 podaje kształty i przedziały, a konkretne wartości dla danego złącza wyznacza technolog, uwzględniając gatunek stali, pozycję, wymagania wobec grani i to, czy technologia była kwalifikowana.
Aktualizacja: