GOST 2.312 a ISO 2553: czytanie rysunków z różnych systemów

Stare rysunki nie zniknęły: przychodzą z remontem, z oprzyrządowaniem, z maszynami sprowadzonymi z innego kraju. Logika zapisu jest w nich zasadniczo inna, a znać ją muszą także ci, którzy pracują wyłącznie wg norm europejskich.

Inna logika, a nie inne znaczki

Myśl kluczowa: oznaczenie wg GOST jest odsyłaczem. Bez właściwej tablicy nie da się go odczytać w całości, podczas gdy oznaczenie wg ISO jest samowystarczalne.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Litery rodzajów złączy

• С — doczołowe
• У — narożne
• Т — teowe
• Н — zakładkowe

Cyfra po literze to numer typu ukosowania z normy dotyczącej konkretnej metody spawania: dla ręcznego łukowego jest to GOST 5264, dla spawania w osłonie gazów — GOST 14771. Ten sam numer w różnych normach oznacza inne ukosowanie, więc odwołania do normy z wymagań technicznych nie wolno pomijać.

Strona: półka zamiast linii

W GOST nie ma linii kreskowanej. Stronę wyznacza położenie zapisu względem półki: oznaczenie nad półką dotyczy spoiny widocznej (od strony lica), pod półką — niewidocznej. Strzałka, tak jak w ISO, wskazuje przy tym złącze.

Dla czytającego wg ISO jest to trzecia możliwa logika po systemie A i systemie B, i nie pokrywa się z żadną z nich. Dlatego pierwsze pytanie do nieznanego rysunku brzmi nie „co tu narysowano”, tylko „wg jakiej normy go wykonano”.

Praktyczna kolejność przeniesienia

1. Znajdź w wymaganiach technicznych odwołanie do normy metody spawania i sięgnij po właściwą tablicę ukosowań.
2. Ustal rodzaj złącza po literze, a geometrię ukosowania po numerze.
3. Przelicz ramię na grubość obliczeniową, jeśli systemem docelowym jest ISO.
4. Sprawdź gatunek stali: bezpośrednich odpowiedników nie ma, są tylko zbliżone — zob. tabelę odpowiedników gatunków.
5. Złóż oznaczenie w kreatorze i porównaj z pierwowzorem co do sensu, a nie co do wyglądu.

Rozbieżności terminologiczne między systemami, przez które najczęściej dochodzi do nieporozumień przy omawianiu rysunku, są rozłożone w słowniku PL–RU–UA.

Z czego składa się oznaczenie spoiny wg GOST 2.312

Oznaczenie wg GOST pisze się w jednym wierszu na półce linii odniesienia, a sama linia z jednostronną strzałką wychodzi od rysunku spoiny. Spoinę widoczną rysuje się grubą linią ciągłą, niewidoczną — kreskową, a widoczną pojedynczą spoinę punktową — znakiem „+”. W wierszu oznaczenia stoją kolejno:

1. znaki pomocnicze w załamaniu linii — kółko „spoina po obwodzie zamkniętym” i chorągiewka „spoinę wykonać przy montażu”;
2. norma na rodzaje złączy — np. GOST 5264 dla spawania ręcznego elektrodą otuloną albo GOST 14771 dla spawania w osłonie gazów;
3. oznaczenie literowo-cyfrowe złącza — С, У, Т albo Н z numerem z tablicy tej normy;
4. znak ⊿ i ramię — dla spoin pachwinowych w złączach teowych, narożnych i zakładkowych;
5. dla spoiny przerywanej — długość odcinka, znak „/” (łańcuchowo) albo „Z” (przestawnie) i podziałka;
6. pozostałe znaki pomocnicze — np. „zdjąć nadlew” albo „nierówności obrobić z łagodnym przejściem do materiału rodzimego”.

Jeśli wszystkie spoiny na rysunku wykonuje się wg jednej normy, jej numer wolno przenieść do wymagań technicznych — wtedy w wierszu zostaje tylko rodzaj złącza i wymiary. Jednakowe spoiny dostają jeden numer porządkowy, a pełne oznaczenie stoi tylko przy jednej z nich: widząc na linii samą cyfrę, szukaj spoiny z tym samym numerem.

Przykład: „ГОСТ 5264-80-Т3-⊿6” — rozbiór i przeniesienie na ISO

• GOST 5264-80 — spawanie ręczne łukowe; wg ISO 4063 to proces 111, który trzeba wpisać do ogona oznaczenia ISO.
• Т3 — złącze teowe bez ukosowania, spoina dwustronna (Т1 — to samo, ale jednostronna).
• ⊿6 — ramię 6 mm.

Na ISO 2553, system A: dwa trójkąty po obu stronach linii odniesienia, bez linii kreskowej, bo spoina jest symetryczna; wymiar z6 albo a4,2; w ogonie 111. Kółko na linii wg GOST to w ISO to samo kółko w załamaniu, chorągiewka — ta sama chorągiewka.

Spoiny przerywane: „/”, „Z” i podziałka

GOST zapisuje spoinę przerywaną jako długość odcinka i podziałkę rozdzielone znakiem ułożenia: 50/100 — łańcuchowo (odcinki z obu stron naprzeciw siebie), 50Z100 — przestawnie (odcinki jednej strony naprzeciw przerw drugiej). Podziałka to tu odległość między środkami sąsiednich odcinków, czyli to samo co skok w AWS.

W ISO 2553 w nawiasie nie stoi podziałka, tylko przerwa od końca jednego odcinka do początku następnego. Stąd reguła: przerwa = podziałka − długość odcinka. Dla 50/100: 100 − 50 = 50 mm, zapis ISO n×50 (50); liczbę odcinków n bierze się z długości złącza — na 1000 mm mieści się (1000 + 50) / (50 + 50) = 10,5, czyli 10 odcinków. Przeniesienie „jak jest” — n×50 (100) — podwaja każdą przerwę, a spoina traci prawie jedną trzecią długości (350 mm zamiast 500 na tym samym metrze).

Strona licowa i odwrotna zamiast strony strzałki

GOST definiuje stronę licową tak: dla spoiny jednostronnej — strona, z której się spawa; dla dwustronnej z niesymetrycznym ukosowaniem — strona spoiny głównej; dla symetrycznej — dowolna. Oznaczenie pisze się na półce, jeśli linia odniesienia wychodzi od spoiny narysowanej od strony licowej, i pod półką — jeśli od odwrotnej.

Przy przenoszeniu na ISO najpierw zdecyduj, gdzie na nowym rysunku będzie wskazywać strzałka. Jeśli na stronę licową, spoina licowa staje się „stroną strzałki” i jej symbol trafia na linię ciągłą, a spoina od strony odwrotnej — na kreskową. Reguła AWS „pod linią — strona strzałki” tu nie działa: wg GOST pod półką pisze się stronę odwrotną.

Ramię wg GOST i wymiary wg ISO

Ramiona najczęściej spotykane na starych rysunkach i ich zapis wg ISO 2553 dla spoiny równoramiennej:

Grubość a zaokrągla konstruktor, nie spawacz: ramię 6 daje a4,2, a wybór między a4 i a5 zmienia przekrój spoiny o kilkadziesiąt procent. Przeliczenie sprawdzisz w kalkulatorze spoiny pachwinowej.

Częste błędy przy przenoszeniu z GOST na ISO

1. Ramię przeniesione jako a. ⊿6 → a6 zamiast a4,2: przekrój spoiny rośnie dwukrotnie (36 zamiast 18 mm²).
2. Podziałka przeniesiona do nawiasu ISO. 50/100 → (100) zamiast (50): przerwy się podwajają.
3. Zgubiona norma na rodzaj złącza. Numer С, Т, У czy Н bez normy jest niejednoznaczny: ta sama cyfra w GOST 5264 i GOST 14771 opisuje inne ukosowanie.
4. Zgubiony proces. W GOST proces wynika z normy na złącze, w ISO trzeba go wpisać do ogona numerem ISO 4063 — pełna lista w tabeli numerów procesów.
5. Nieprzeniesione wymiary ukosowania. Kąt, odstęp i próg wg GOST są w tablicy normy, a nie na rysunku; przy przejściu na ISO porównuje się je z ISO 9692-1 — zob. ukosowanie krawędzi.

Najpierw sprawdź, wg jakiej normy wykonano arkusz, a dopiero potem czytaj symbole — kolejność czytania ISO opisuje artykuł jak czytać oznaczenia spoin.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 25 września 2026