Dobór elektrody wolframowej do TIG
Na podstawie prądu i rodzaju prądu dobiera średnicę elektrody, typ i kolor oznaczenia, kąt ostrzenia, numer dyszy i przepływ gazu. Wszystko w jednym miejscu, bo w praktyce te pięć parametrów zmienia się razem.
Średnica
Średnicę dobiera się do prądu tak, żeby koniec elektrody pracował na granicy, ale się nie nadtapiał. Zbyt gruba elektroda przy małym prądzie daje błądzący łuk i słabe zajarzenie; zbyt cienka przy dużym prądzie nadtapia się i zanieczyszcza spoinę wolframem.
Na prądzie przemiennym ten sam prąd grzeje elektrodę wyraźnie mocniej, dlatego każda średnica ma na AC niższą granicę prądu (2,4 mm — 180 A zamiast 250 A na DC−) — i właśnie dlatego do aluminium przy tym samym prądzie potrzebna jest grubsza elektroda niż do stali.
Typ i kolor
| Oznaczenie | Kolor końcówki | Tlenek | Rodzaj prądu | Gdzie się stosuje |
|---|---|---|---|---|
| WP | zielony | W ≥ 99,95 % | AC | Aluminium, magnez i ich stopy |
| WT-20 | czerwony | 2 % ThO₂ | DC | Stal, nierdzewka, tytan, miedź |
| WT-10 | żółty | 1 % ThO₂ | DC | Stal, prąd mały i średni |
| WT-30 | fioletowy | 3 % ThO₂ | DC | Stal, prąd duży |
| WC-20 | szary | 2 % CeO₂ | AC / DC | Uniwersalna, świetna przy małym prądzie |
| WL-15 | złoty | 1,5 % La₂O₃ | AC / DC | Uniwersalna |
| WL-20 | niebieski | 2 % La₂O₃ | AC / DC | Uniwersalna, najczęstszy wybór |
| WZ-8 | biały | 0,8 % ZrO₂ | AC | Aluminium tam, gdzie wtrącenia są niedopuszczalne |
| WY-20 | granatowy | 2 % Y₂O₃ | DC | Złącza odpowiedzialne, tytan, głęboki wtop |
Kolor jest normą, nie marką: kod pochodzi z ISO 6848 (EN 26848), więc czerwona końcówka oznacza 2 % toru u każdego producenta.
Pełna tabela oznaczeń z prądami wg średnic jest na stronie kolory elektrod wolframowych.
Rysy od tarczy muszą biec wzdłuż elektrody, nie w poprzek. Przy ostrzeniu poprzecznym łuk zaczepia się o pierścieniowe rysy i ucieka w bok — to najczęstsza przyczyna „niesterownego” łuku u początkujących. Osobna tarcza do wolframu też jest obowiązkowa: elektroda ostrzona po stali wnosi żelazo do jeziorka.
Dysza i gaz
Przepływ gazu wiąże się ze średnicą dyszy: reguła praktyczna mówi, że litry na minutę odpowiadają mniej więcej numerowi dyszy. Większa dysza to szersza osłona, ale i większe zużycie; przy przeciągu lepiej założyć soczewkę gazową niż podnosić przepływ. Dobór mieszanki według materiału liczy kalkulator gazu osłonowego.
Jak kalkulator dobiera średnicę
Kalkulator bierze najcieńszą elektrodę, w której zakresie mieści się wpisany prąd, według tej samej tabeli co na stronie kolorów elektrod. Na DC− to 1,0 mm do 80 A, 1,6 mm do 150 A, 2,4 mm do 250 A, 3,2 mm do 400 A, 4,0 mm do 500 A i 4,8 mm powyżej. Na prądzie przemiennym (fala symetryczna) elektroda grzeje się mocniej, więc granice są niższe: 1,0 mm do 60 A, 1,6 mm do 120 A, 2,4 mm do 180 A, 3,2 mm do 250 A, 4,0 mm do 320 A. To typowe zakresy dla elektrod z tlenkami (WL, WC, WT) w argonie — tak samo podają je tabele producentów U.S. Alloy (Washington Alloy) i CK Worldwide. Przy górnej granicy ostrze wypala się szybciej, a część producentów podaje węższe zakresy robocze (ESAB dla 2,4 mm — do 150 A), więc przy długiej pracy blisko granicy weź następną średnicę.
Kąt ostrzenia zależy od prądu: poniżej 80 A 20–30°, od 80 do 200 A 30–60°, powyżej 60–90°; na AC kulka. Typ: na DC WL-15 albo WC-20, na AC do aluminium WZ-8, na AC do innych metali WL-15. Torowanych kalkulator nie proponuje.
Trzy przykłady
- Nierdzewka 1 mm, DC, 40 A. Elektroda 1,0 mm, ostrzenie 20–30°, dysza nr 4, argon 5 l/min. Grubsza elektroda przy takim prądzie zajarzałaby niechętnie, a łuk błądziłby po czole.
- Stal 3 mm, DC, 110 A. 1,6 mm, stożek 30–60°, dysza nr 5, 6 l/min, WL-15 albo WC-20. 110 A leży w środku zakresu 70–150 A; przy długich spoinach na 140–150 A spokojniej pracuje 2,4 mm.
- Aluminium 3 mm, AC, 130 A. Na AC 2,4 mm przenosi 100–180 A, więc kalkulator daje 2,4 mm, kulkę zamiast stożka, dyszę nr 6 i 8 l/min, typ WZ-8. Ten sam prąd na DC zmieściłby się w 1,6 mm — stąd reguła, że do aluminium bierze się grubszy wolfram niż do stali.
Numer dyszy — co oznacza
Numer ceramicznej dyszy TIG to jej średnica wewnętrzna w szesnastkach cala: nr 4 ≈ 6,4 mm, nr 5 ≈ 8 mm, nr 6 ≈ 9,5 mm, nr 8 ≈ 12,7 mm, nr 10 ≈ 16 mm. Przepływ w l/min jest liczbowo zbliżony do numeru dyszy — stąd w wyniku para „dysza nr 6, 8 l/min”. Za mała dysza przy dużym prądzie daje zbyt wąską osłonę i przegrzewa się, za duża w ciasnym narożniku nie dochodzi do złącza. W pachwinach i przy dłuższym wysunięciu wolframu pomaga soczewka gazowa: wyrównuje strumień i osłania dalej od dyszy.
Po czym poznać, że elektroda jest dobrana dobrze
- DC: po spoinie czubek jest jasny, a stożek ma ten sam kształt co po ostrzeniu. Nadtopiona kropla na końcu — za cienka elektroda albo za duży prąd.
- AC: kulka nie większa niż średnica elektrody i nie rośnie z każdą spoiną.
- Kolor: niebieski lub czarny wolfram to problem z gazem, nie ze średnicą — przepływ, wypływ końcowy, przeciąg.
- Łuk: stoi na osi i nie ucieka w bok. Łuk błądzący przy małym prądzie to często zbyt gruba elektroda albo poprzeczne rysy po szlifowaniu.
Prąd do grubości blachy podpowie tabela na stronie spawanie TIG, a ile argonu zejdzie na robotę — kalkulator zużycia gazu.
Częste pytania
Dlaczego czerwone elektrody torowane nie są zalecane?
Tlenek toru jest promieniotwórczy. Sama elektroda w dłoni jest bezpieczna, groźny jest pył przy ostrzeniu: wdycha się go i zostaje w płucach. Elektrody lantanowe (złote, niebieskie) i cerowane (szare) dają taką samą, a często lepszą stabilność łuku, dlatego w Europie torowane stopniowo wyszły z użycia. Jeśli je masz — ostrz z odciągiem i na mokro.
Po co na prądzie przemiennym kulka na końcu?
Na AC przez pół okresu elektroda pracuje jako anoda i mocno się grzeje, więc ostry stożek po prostu się nadtapia. Kulka to stabilny kształt, do którego koniec dochodzi sam w pierwszych sekundach. Na nowoczesnych inwerterach z regulacją balansu można zostawić lekko stępiony stożek, ale czysto ostry na AC nie przetrwa.
Dlaczego kąt ostrzenia zależy od prądu?
Ostry stożek daje wąski, skupiony łuk i dobrze zajarza — to potrzebne przy małych prądach i cienkim materiale, ale ostrze szybko się wypala. Stępiony stożek żyje dłużej i znosi duży prąd, za to łuk jest szerszy, a przetop płytszy. Stąd reguła: im większy prąd, tym tępsze ostrzenie.
Elektroda czernieje, a łuk „pływa” — o co chodzi?
Prawie zawsze o osłonę. Albo za mało gazu, albo przeciąg zdmuchuje strumień, albo gaz nie poszedł od razu — nie ustawiono przedmuchu wstępnego. Sprawdź też, czy elektroda nie dotknęła jeziorka: zanieczyszczony wolfram przestaje trzymać łuk i trzeba go przeszlifować, a nie dopalać.
Jaki wolfram do aluminium przy 130 A?
Na AC każda średnica przenosi mniejszy prąd niż na DC−: 2,4 mm — 100–180 A. Przy 130 A kalkulator daje więc 2,4 mm z kulką na końcu, typ WZ-8 (biały) albo WP (zielony), dyszę nr 6 i około 8 l/min argonu.
Co oznacza numer dyszy TIG?
Średnicę wewnętrzną w szesnastkach cala: nr 6 to 6/16″ ≈ 9,5 mm, nr 8 — 12,7 mm. Przepływ argonu w l/min jest mniej więcej równy numerowi dyszy.
Aktualizacja: