Co spawa się na podwórko i do ogrodu

Połowa zamówień warsztatu to nie konstrukcje, tylko rzeczy stojące na podwórku: altana, szklarnia, ławka, huśtawka, drewutnia. Obciążeń prawie nie przenoszą, za to stoją na dworze cały rok — i rozstrzyga u nich nie obliczenie, lecz przekrój, węzeł i powłoka.

Altana: czym różni się od wiaty

Z zewnątrz różnicy nie widać: te same cztery słupy i ten sam dach. Różnica jest na dole. Wiata nie ma ani podłogi, ani balustrady, i nie ma jej kto popychać, więc sztywności wystarcza górna rama. Altana ma poręcz, o którą się opiera, i podłogę, po której chodzi się z naczyniami — więc słupy trzeba związać również dołem.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Płyty kotwiące osadza się w płycie przed betonowaniem, a nie po: kotwa w gotowy beton pracuje gorzej i kosztuje więcej, a na cienkiej wylewce dodatkowo wykrusza krawędź. Jeśli płyty jeszcze nie ma, altanę stawia się na palach śrubowych, a podłogę kładzie na legarach — to da się rozebrać i przenieść, czego płyta nie pozwala.

Jakie bywają altany

Pobierz schemat: SVG · PNG

Otwarta czterospadowa to najczęstsze zamówienie: stół na sześć–osiem osób, przewiew ze wszystkich stron, dach od deszczu. Dobudowana do domu jest tańsza dokładnie dlatego, że dwa słupy z czterech zastępuje ściana — ale nie postawi się jej tam, gdzie ściana jest głucha i bez opaski.

Altana zamknięta, przeszklona, to już nie altana, tylko mały dom: potrzebuje prawdziwej podłogi, a nie deskowania na legarach, i nie da się jej postawić bez spadku terenu. Stelaż rozbieralny żyje odwrotnie — trzy miesiące w roku stoi, resztę spędza w garażu; spawa się go z cienkiej rury 20×20 i skręca na śruby.

Szklarnie i inspekty

Tutaj rozstrzyga rozstaw łuku, a nie grubość pokrycia. Poliwęglan wymienia się raz na siedem–osiem lat, folię co dwa, a stelaż zostaje. Łuk co 0,65 m utrzyma mokry śnieg; co metr — składa się pierwszej zimy, a razem z nim rwie się pokrycie.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Inspekt nie jest małą szklarnią, tylko innym przedmiotem: nie wchodzi się do niego, tylko otwiera klapę. Dlatego nie ma drzwi ani przejścia w środku, a cała oszczędność idzie na metalu, nie na wymiarze. Szklarnia zimowa wymaga i fundamentu, i podwójnego łuku, i ogrzewania — z reguły taniej wychodzi postawić dwie zwykłe.

Ławki, stoły, kosze i donice

Pobierz schemat: SVG · PNG

Wszystkie meble zewnętrzne mają w tanim wykonaniu ten sam błąd: deskę przykręca się do stelaża wkrętem od góry, na wylot. Woda stoi w zagłębieniu przy łbie, drewno gnije tam pierwsze i po trzech latach deska łamie się dokładnie po mocowaniu. Śrubę ciągnie się od spodu, spod stelaża.

Donica i kosz różnią się od ławki tym, że zawsze jest w nich woda. Dna nie robi się głuchego, tylko z otworami i na nóżkach: między dnem a nawierzchnią musi zostać szczelina, bo inaczej rdzewieje nie wyrób, lecz miejsce pod nim.

Drobiazgi na podwórko

To robota na jeden dzień, a razem wychodzi z tego ponad połowa zamówień na podwórko: huśtawka, suszarka, drewutnia, kojec, kompostownik, wiata na pojemniki. Wspólne mają jedno — stoją na dworze cały rok, więc maluje się je w całości, łącznie z powierzchniami wewnętrznymi i czołami rur.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Zaślepki na czołach rur nie są ozdobą. Otwarta rura nabiera wody, zimą rozrywa ją po szwie i dzieje się to zawsze tam, gdzie nie widać: w dolnym końcu słupa, pod ziemią. Zaślepkę daje się spawaną albo plastikową na rozporę, ale daje się zawsze.

Z jakich profili i dlaczego

W rzeczach na podwórko profil wybiera się pod spawanie i trwałość na dworze, a dopiero potem pod ciężar. Za cienka ścianka przepala się na narożnikach i od ciepła skręca cały element, dlatego poniżej 2 mm schodzi się tylko w lekkich stelażach rozbieralnych.

• Słupy altany — rura 60×60×3, 5,19 kg/m, przy większych altanach 80×80×4, 9,22 kg/m.
• Rama górna i dolna — 40×40×3, 3,30 kg/m; rama dolna to ta, która odróżnia altanę od wiaty.
• Krokwie i płatwie — 40×20×2, 1,68 kg/m, długą stroną pionowo.
• Łuki szklarni — 20×20×2, 1,05 kg/m, albo 40×20×2 przy większej rozpiętości; rozstaw ważniejszy od przekroju.
• Belka huśtawki — rura okrągła 76,1×3,6, 6,44 kg/m, albo 88,9×4,0, 8,38 kg/m; nogi 48,3×3,2, 3,56 kg/m.

Altana i szklarnia niosą śnieg na dachu, a huśtawka obciążenie dynamiczne — przy większych wymiarach albo w miejscu publicznym przekroje sprawdza się obliczeniem, a nie wzorem z sąsiedniego podwórka. Masy innych profili są w kalkulatorze profili zamkniętych.

Spoiny i węzły

• Narożniki ramy — na ucios albo na styk z zaślepką; cienką ściankę spawa się krótkimi odcinkami, żeby nie przepalić krawędzi.
• Altana sześciokątna — sześć cięć pod 60° na każdym poziomie; kąt sprawdza się szablonem przed spawaniem, bo błąd sumuje się na obwodzie.
• Łuki szklarni — gięte, nie spawane z odcinków; spoina w środku łuku to punkt, w którym łuk złamie się pod śniegiem.
• Zawiesia huśtawki — kupne, z atestem nośności, przykręcane do belki przez tuleję; spawany hak z pręta to najsłabsze ogniwo całej konstrukcji.

Przy ściance 3 mm reguła 0,7·t daje tylko 2,1 mm, a spoina nośna nie powinna być cieńsza niż a3 — dlatego węzły słupów spawa się właśnie a3: z ≈ 4,2 mm. Jak spawać cienką rurę, opisuje spawanie profili zamkniętych, a altanę na prostym szkielecie można zrobić samemu według instrukcji wiaty.

Kolejność wykonania i montażu

1. Posadowienie — płyta z zabetonowanymi płytami kotwiącymi albo pale śrubowe; poziom wyznacza się przed zamówieniem stali.
2. Rysunek — rozstaw słupów pod płyty, spadek dachu, wejście w ramie dolnej, rozstaw łuków.
3. Segmenty w warsztacie — ramy i kratownice dachu na płaskim stole.
4. Zabezpieczenie — cynkowanie z otworami technologicznymi, potem farba.
5. Montaż — słupy na kotwach, rama dolna, rama górna, dach; łączenia skręcane, spawanie na miejscu tylko wyjątkowo.
6. Pokrycie i wykończenie — poliwęglan, blacha lub deski; zaślepki, podkładki pod drewno.

Ochrona przed korozją

Wszystko na podwórku stoi pod deszczem, a słupy i nogi dodatkowo w wilgoci przy ziemi. Najtrwalsze jest cynkowanie ogniowe z farbą proszkową na wierzchu; sama farba wymaga odnowienia po kilku sezonach, zaczynając od dolnych końców słupów. Rury do cynkowania dostają otwory technologiczne, a rury pod farbę — zaślepki, żeby nie nabierały wody. Drewna nie kładzie się wprost na stali: podkładka lub szczelina pozwala obu powierzchniom wyschnąć po deszczu.

Typowe błędy

• Łuki szklarni spawane z odcinków — pękają w spoinie pod pierwszym mokrym śniegiem.
• Altana bez ramy dolnej — słupy rozchodzą się od opierania o balustradę.
• Hak huśtawki z pręta — spoina na haku pracuje zmęczeniowo i pęka bez ostrzeżenia.
• Kotwy wiercone w cienkiej wylewce — krawędź się wykrusza, a słup zaczyna chodzić.
• Drewno płasko na stali — woda stoi między nimi i gniją obie powierzchnie.

Jak policzyć materiał: altana 3×3 m

Altana czterospadowa 3×3 m o wysokości słupów 2,5 m: cztery słupy 60×60×3, rama górna z 40×40×3 dookoła (12 m), rama dolna bez wejścia (11 m), cztery krokwie narożne 2,3 m i osiem krokwi pośrednich 1,6 m z 40×20×2. Bez pokrycia, podłogi i balustrady.

Wychodzi 165 kg netto i 173 kg z zapasem, około 19 kg na metr kwadratowy. Rama dolna to ponad jedna piąta całej stali — właśnie ta pozycja odróżnia altanę od wiaty tej samej powierzchni. Całość z pokryciem policzy kalkulator zestawienia materiałów, a rozkrój krokwi — mapa rozkroju.

Co dalej

Jeśli na podwórku potrzebna jest wiata na samochód — to wiaty, tam też o posadowieniu i spadku. Grill, stół z nierdzewki i zbiornik — wyroby warsztatowe. Co ile kosztuje i ile trwa — jak zamawiać.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 28 września 2026