Grille, wędzarnie i piece
To najczęstsza rzecz, jaką zamawia się u spawacza, i najbardziej niedoceniana. Z zewnątrz grill to skrzynka na nogach i wydaje się, że droższy od tańszego różni się urodą. W rzeczywistości różnią się grubością ścianki, obecnością rusztu dolnego i tym, którędy odchodzi dym.
Z czego składa się palenisko
Na wysokość palenisko ma cztery warstwy i każda odpowiada za swoje: ruszt u góry, żar, ruszt dolny pod nim i popielnik na spodzie. Grill zrobiony bez rusztu dolnego formalnie działa, ale węgiel leży w nim we własnym popiele i gaśnie, a dno wypala się pierwsze, bo cały żar spoczywa wprost na nim.
Grubość ścianki rozstrzyga o całej reszcie. Dwa milimetry wypalają się w dwa sezony: stal się nie pali, tylko utlenia i cieńczeje z każdym paleniem, a pierwsze odchodzi dno. Trzy–cztery milimetry żyją latami i trzymają żar równiej — gruba ścianka pracuje jak akumulator i nie wypacza się.
Jakie bywają grille
Rozbieralny bierze się na sezon i do bagażnika: jest lekki, cienki i żyje dokładnie tyle, ile go nie szkoda. Stojący z pokrywą to już rzecz, która stoi w jednym miejscu i przeżywa właściciela. Grill-beczka i piec pod kazan to nie grille, tylko inne urządzenia: w pierwszym żar idzie z dołu i z boku, w drugim grzeje się dno naczynia, a nie produkt.
Zestaw grillowy
Zestaw różni się od grilla nie rozmiarem, tylko tym, że wokół paleniska stoi cała reszta: blat do krojenia, półka na drewno, zlew, czasem kazan i wędzarnia. Sens jest jeden — nie chodzić z talerzami przez podwórko.
Wędzarni nie da się połączyć z paleniskiem w jednej obudowie, choć proszą o to często. Wędzenie idzie w 30–90 °C dymem z tlących się zrębków, a nad węglem temperatura jest trzykrotnie wyższa i dym jest inny. Dlatego wędzarnia to osobna szafa z własnym generatorem dymu, a łączy je tylko blat.
Komin i ciąg
Ciąg bierze się z różnicy wysokości, a nie ze średnicy rury. Półtora metra od poziomu żaru to minimum, przy którym dym idzie w górę także przy bezruchu powietrza. Jeśli obok jest dach, rura musi wyjść ponad kalenicę, bo inaczej wiatr zdławi ją przeciwnym strumieniem i dym pójdzie w twarz.
Trzy zakończenia rury myli się ze sobą bez przerwy. Daszek osłania przed deszczem i śniegiem. Iskrochron to siatka, która nie wypuszcza na zewnątrz palących się cząstek, i jest konieczny tam, gdzie obok jest pokrycie dachu, sucha trawa albo plandeka. Szyber nie stoi na górze, tylko w samej rurze i reguluje ciąg: przymknięty — węgiel pali się wolniej, a żar trzyma dłużej.
Z czego się go spawa i dlaczego
W grillu o trwałości decyduje palenisko, a o wygodzie — rama wokół niego. Blachę dobiera się pod ogień, profile pod sztywność i to, żeby nic nie grzało rąk.
- Palenisko — blacha 4 mm, 31,4 kg/m², albo 3 mm, 23,5 kg/m²; dwumilimetrowa ma tylko 15,7 kg/m² i dlatego wypala się tak szybko.
- Nogi i rama — kątownik L 40×40×4, 2,42 kg/m, albo rura 40×40×3, 3,30 kg/m. Kątownik łatwiej przyspawać do skrzyni na zakładkę.
- Ruszt dolny — pręt kwadratowy 12 mm, 1,13 kg/m, co około 3 cm; cieńszy pręt wygina się od żaru.
- Uchwyty — rura 21,3×2,6, 1,20 kg/m, odsunięte od ścianki paleniska na kilka centymetrów, żeby się nie nagrzewały.
Ocynku nie stosuje się nigdzie, gdzie dochodzi ogień: cynk paruje, a jego opary szkodzą. Ruszt do jedzenia robi się z nierdzewki albo z czarnej stali wypalonej olejem. Masy blach liczy kalkulator blach, a o oparach przy spawaniu jest artykuł dymy spawalnicze.
Spoiny i rozszerzalność
- Skrzynia paleniska — spoiny ciągłe od zewnątrz, żeby popiół nie wysypywał się szczelinami; wytrzymałość nie jest tu problemem, szczelność tak.
- Ruszt luzem, nie przyspawany — stal od żaru wydłuża się, a przyspawany na sztywno ruszt po kilku paleniach wygina się w łuk i ciągnie ścianki.
- Nogi na zakładkę — kątownik do narożnika skrzyni dwiema spoinami; węzeł blisko ognia pracuje cieplnie, więc lepsza dłuższa spoina niż grubsza.
- Grube z cienkim — przy blasze 4 mm i pręcie 12 mm łuk kieruje się na grubszy element; cienki uchwyt przepala się łatwiej.
Blachę 3–4 mm spawa się MAG-iem albo elektrodą rutylową bez szczególnych trudności; wskazówki do blach cieńszych są w artykule spawanie cienkiej blachy.
Kolejność wykonania
- Wymiar pod ruszt — długość i głębokość paleniska dobiera się do rusztu górnego albo szaszłyków, a nie odwrotnie.
- Rozkrój blachy — ściany gięte z jednego arkusza tam, gdzie można: mniej spoin w strefie ognia.
- Skrzynia — sczepienie, kontrola kątów, spoiny od zewnątrz.
- Rama i nogi — na płaskim stole, potem skrzynia na ramę.
- Otwory — dopływ powietrza pod rusztem dolnym, spust wody w popielniku.
- Ruszty i uchwyty — ruszty luzem na wspornikach, uchwyty z odstępem.
- Malowanie i wypalenie — farba żaroodporna, pierwsze palenie na małym ogniu.
Ochrona przed korozją
Palenisko maluje się farbą żaroodporną na bazie silikonu, która utwardza się przy pierwszym paleniu; zwykła farba i farba proszkowa spalą się i odpadną płatami. Wnętrze paleniska zwykle zostaje bez farby — żar i tak ją zniszczy, a wypalona warstwa tlenków chroni lepiej, niż się wydaje. Najszybciej rdzewieje popielnik: popiół z wilgocią tworzy żrącą mieszaninę, więc popiół wybiera się po każdym paleniu, a w dnie popielnika wierci się otwór na wodę. Grill na zimę przykrywa się albo stawia pod dachem.
Typowe błędy
- Blacha ocynkowana w palenisku — trujące opary przy pierwszym ogniu.
- Ruszt przyspawany na sztywno — łuk po kilku paleniach i pęknięte spoiny.
- Farba proszkowa na palenisku — płaty i zapach spalenizny.
- Brak otworu w popielniku — deszczówka z popiołem przeżera dno w sezon.
- Uchwyt przyspawany wprost do ścianki — nie da się go dotknąć bez rękawicy.
Jak policzyć materiał: grill stojący 80×40 cm
Grill stojący z paleniskiem 80×40×25 cm z blachy 4 mm (dno i cztery ściany, około 0,92 m²), na czterech nogach z kątownika, z ramą górną i półką dolną, rusztem dolnym z 24 prętów 12 mm i dwoma uchwytami. Bez pokrywy, komina i rusztu górnego.
| Element | Profil | Długość, m | Szt. | kg/m | kg |
|---|---|---|---|---|---|
| Noga | L 40×40×4 | 0,80 | 4 | 2,42 | 7,7 |
| Rama górna | L 40×40×4 | 2,40 | 1 | 2,42 | 5,8 |
| Rama półki | L 40×40×4 | 2,40 | 1 | 2,42 | 5,8 |
| Pręt rusztu dolnego | □12 | 0,38 | 24 | 1,13 | 10,3 |
| Uchwyt | 21,3×2,6 | 0,40 | 2 | 1,20 | 1,0 |
| Razem | 30,6 | ||||
| Z zapasem 5 % | 32 | ||||
Profile to 32 kg z zapasem, a samo palenisko z blachy 4 mm — około 29 kg; z blachy 2 mm wyszłoby 14 kg i właśnie ta różnica decyduje, czy grill przetrwa dwa sezony, czy dziesięć. Całość przeliczy kalkulator zestawienia materiałów, a pręty rusztu z sześciometrowej sztangi rozplanuje mapa rozkroju.
Co dalej
Grill pod dachem i altana ze strefą grillową — w artykule ogród i podwórko. Nierdzewka do kuchni, zbiorniki i instalacje — wyroby warsztatowe. Ile to kosztuje i ile trwa — jak zamawiać.
Częste pytania
Jaka grubość blachy jest potrzebna grillowi?
Od 3 mm, a lepiej 4. Ścianka dwumilimetrowa wypala się w dwa sezony: metal nie tyle się pali, ile utlenia i cieńczeje z każdym paleniem. Cztery milimetry żyją latami i trzymają żar równiej — gruba ścianka pracuje jak akumulator ciepła i nie wypacza się od przegrzania.
Czy grillowi potrzebny jest ruszt dolny?
Potrzebny, jeśli pali się długo i często. Ruszt podnosi żar nad dno i puszcza powietrze od spodu — węgiel pali się równo i nie gaśnie we własnym popiele. Bez niego popiół kładzie się na żar i go dusi, a dno paleniska wypala się pierwsze, bo cały żar leży wprost na nim.
Jakiej wysokości ma być komin?
Nie mniej niż półtora metra od poziomu żaru, a jeśli obok jest dach — powyżej kalenicy. Ciąg bierze się z różnicy wysokości: krótka rura ciągnie tylko przy wietrze, a przy bezwietrznej pogodzie dym idzie w twarz. Daszek zadmuchiwania nie znosi, tylko nie pozwala wiatrowi bić w rurę z góry.
Czy grill można postawić pod wiatą?
Można, jeśli jest komin albo okap i jeśli pokrycie nie jest palne. Poliwęglan nad paleniskiem topi się od wstępującego żaru nawet bez otwartego ognia, a plandeka zapala się od iskry. Pod wiatą grill stawia się z rurą wyprowadzoną ponad pokrycie i z iskrochronem na niej.
Czy grill można zrobić z blachy ocynkowanej?
Nie. Cynk w temperaturze paleniska paruje, a jego tlenek wdychany daje objawy podobne do grypy — tzw. gorączkę odlewników. Palenisko, ruszt i wszystko, co styka się z żarem albo jedzeniem, robi się ze stali czarnej albo nierdzewnej; ocynk może być najwyżej na daszku czy półce z dala od ognia. Spawanie blachy ocynkowanej też wymaga zdjęcia cynku i dobrej wentylacji.
Ile waży palenisko grilla z blachy 4 mm?
Skrzynia 80×40×25 cm z dnem i czterema ścianami to około 0,9 m² blachy, czyli przy 4 mm prawie 30 kg — dwa razy więcej niż z blachy 2 mm. Razem z nogami, ramą i rusztem wychodzi około 60 kg stali, dlatego grill stojący z grubej blachy stawia się na stałe albo daje mu kółka.
Aktualizacja: