Spoina pachwinowa okapowa PD: jak spawać teownik nad głową

PD to lustro PB podniesione nad głowę: ten sam teownik, ale jeziorko trzyma wyłącznie napięcie powierzchniowe, a wszystko nadmiarowe spada na spawacza. Cała technika sprowadza się do jednego: jeziorko musi być małe.

Kiedy trzeba spawać w PD

Wtedy, gdy węzeł już stoi i nie da się go obrócić: żebro pod belką, blacha węzłowa od spodu stropu, naprawa pod maszyną, przyspawanie do zmontowanej ramy. W warsztacie prawie zawsze taniej jest detal obrócić — w łódce ta sama spoina idzie dwa razy szybciej i bez ryzyka poparzenia. Na budowie takiej możliwości nie ma i PD staje się obowiązkowa.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Jak prowadzić

Prąd bierze się o 20 % niższy niż w pozycji podolnej, elektrodę cieńszą — najczęściej 2,5 albo 3,2 mm. Łuk bardzo krótki: długi łuk to duża kropla, a duża kropla pod sufitem spada. Prowadzi się wąskimi ściegami bez zatrzymań, prosto albo drobnym zakosem; postój w dowolnym punkcie daje naciek. Elektroda, jak w PB, stoi w dwusiecznej z lekkim przechyłem do półki pionowej i pochyleniem 10–15° w kierunku prowadzenia.

Parametry orientacyjne, prąd o 20 % niższy niż w pozycji podolnej

Kąty, prąd i łuk: przykład dla rutylu i zasadowej

Kąt poprzeczny — dwusieczna, 45° do obu półek, z lekkim przechyłem do półki pionowej: łuk dogrzewa ją i nie pozwala jeziorku zawisnąć na górnej. Kąt wzdłużny — 10–15° w kierunku spawania. Większe pochylenie wydłuża łuk, choć koniec elektrody jest blisko naroża.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Prąd. Współczynnik PD to ×0,8, czyli 20 % mniej niż w pozycji podolnej — tak liczy tabela tej strony i kalkulator prądu. Elektroda rutylowa 3,2 mm: podolnie 90–140 A, w PD 70–110 A, środek 90 A. Zasadowa dostaje jeszcze ×1,05 za otulinę: 75–120 A, środek 95 A. Elektroda 2,5 mm w PD: 55–80 A, środek 70 A. Zaczyna się od środka i koryguje po 5 A: ścieg obwisa — mniej; brak wtopienia w naroże — więcej, ale nie poniżej dolnej granicy zakresu.

Łuk. 0,8–1,0 średnicy: 2,6–3,2 mm dla 3,2 mm, 2,0–2,5 mm dla 2,5 mm, w PD przy dolnej granicy. Ruchy elektrody, pozycja ciała i podparcie ręki są wspólne z każdą pracą nad głową — opisuje je poradnik o spawaniu sufitowym.

Kolejność ściegów w PD

1. Ścieg 1 w naroże — prosta nitka, elektroda w dwusiecznej, dolna część zakresu.
2. Ścieg 2 na ściance pionowej — zachodzi na pierwszy; ścianka go podtrzymuje.
3. Ścieg 3 pod półką — opiera się na ściegu 2, zamiast wisieć na samej półce. Odwrotna kolejność (najpierw pod półką) daje ścieg, który obwisa.

Grubość spoiny na ścieg

Powyżej 6 mm ramienia na ścieg pod sufitem się nie kładzie: jeziorko ma pozostać małe, inaczej obwiśnie i oderwie się. To dwa razy mniej niż w łódce i o jedną czwartą mniej niż w PB — ten sam wyrób spawa się w PD mniej więcej dwa razy dłużej. Ramię 8 mm i więcej dzieli się na co najmniej trzy ściegi, każdy wąski, z pełnym usunięciem żużla pomiędzy: pod sufitem żużel czepia się chętniej niż gdziekolwiek.

Ile na ścieg: przykłady z tabeli spoin pachwinowych

Granica ramienia na jeden ścieg w PD to 6 mm (tak samo podaje omówienie pozycji spawania). Z tabeli kalkulatora spoin pachwinowych (z = a·√2):

• a = 3 — z = 4,2 mm, a = 4 — z = 5,7 mm: jeden ścieg.
• a = 5 — z = 7,1 mm, a = 6 — z = 8,5 mm: ponad 6 mm ramienia, czyli kilka ściegów według schematu powyżej.

Metal rośnie z kwadratem: a = 4 to 0,14 kg stopiwa na metr, a = 6 już 0,31 kg — a w PD każdy dodatkowy ścieg to kolejne przejście nad głową z czyszczeniem żużla. Dlatego na montażu grubość spoiny trzyma się ściśle rysunku. Przeliczenie a na z i nośność — w kalkulatorze grubości spoiny pachwinowej.

Czym spawać

Elektroda zasadowa pod sufitem sprawdza się najlepiej: jej żużel szybko krzepnie i podpiera jeziorko od spodu. Rutylowa rozpływa się i kapie — w PD nadaje się tylko na cienkiej blasze i w cienkiej średnicy. W MAG spoinę okapową prowadzi się łukiem zwarciowym albo impulsem na mieszance bogatej w argon: czysty CO₂ daje duże krople, a duża kropla pod sufitem się nie utrzyma. Wylot drutu trzyma się możliwie krótki.

MAG w PD: nastawy łuku zwarciowego

Nad głową półautomat pracuje łukiem zwarciowym (16–22 V). Z tabeli nastaw MIG/MAG mieszczą się w nim wiersze dla cienkiej blachy: 1,5–2 mm — drut 0,8 mm, 70–110 A, 17–19 V; 3 mm — drut 0,8–1,0 mm, 110–150 A, 19–21 V. Nastawa dla 5–6 mm (22–25 V) już z niego wychodzi, dlatego grubszą spoinę w PD robi się na niższych nastawach, większą liczbą ściegów. Jeśli zamiast półautomatu bierzesz elektrodę zasadową, przed pracą suszy się ją w 300–350 °C przez 2 h — wilgotna otulina pod sufitem to pory. Więcej — w poradniku MIG/MAG.

Ochrona w pozycji okapowej

To jedna z dwóch pozycji, obok pułapowej, w których iskry i krople spadają wprost na spawacza. Odzież zapina się pod szyję, rękawy wchodzą na rękawice, nogawki na buty, a do przyłbicy dokłada się pelerynę na kark. Poparzenia biorą się tu nie od łuku, lecz od kropli, która trafiła za kołnierz albo w rękaw.

Typowe wady i skąd się biorą

Naciek i obwisający ścieg — jeziorko było za duże: prąd wysoki, prędkość mała albo łuk długi. Podtopienie na półce pionowej — łuk zatrzymał się u góry. Brak wtopienia w naroże — spawacz ze strachu przed kroplami zbyt mocno ściął prąd; poniżej dolnej granicy zakresu schodzić nie wolno. Pory w PD są bardziej prawdopodobne niż w podolnej: jeziorko jest małe i krzepnie szybko, gaz nie zdąża wyjść, dlatego brzegi czyści się staranniej, a elektrody bierze suche.

Jak ocenić spoinę okapową

• Obwisły ścieg, nadmierna wypukłość (503) — przy szerokości lica 10 mm ISO 5817 dopuszcza do 2 mm na poziomie B, 2,5 mm na C i 3,5 mm na D. W PD przekracza się to najłatwiej: za duży prąd, za długi łuk albo postój.
• Podtopienie na półce górnej — przy grubości 10 mm do 0,5 mm na B, 0,5 mm na C, 1 mm na D. Przyczyna: łuk skierowany w górną półkę albo zatrzymanie u góry.
• Brak wtopienia w naroże — z wierzchu spoina wygląda czysto. Sprawdza się go próbą łamania na odcinku próbnym.
• Pory — mała, szybko krzepnąca kąpiel nie oddaje gazu. Suche elektrody i czyste krawędzie.

Oznaczenie i uprawnienia

PD wg EN ISO 6947, w systemie amerykańskim 4F. Uprawnienie zdane w PD obejmuje PA, PB, PD i PE — cztery pozycje z jednego egzaminu, więc dla warsztatu pracującego na montażu to opłacalne świadectwo. Pozycji czołowych nie otwiera: do nich zdaje się PE albo wyżej.

Ćwiczenia i uprawnienie PD

1. Najpierw PB. Ten sam teownik na leżąco — technika i kąty opisane w poradniku o spoinie pachwinowej PB. Dopiero gdy ramiona wychodzą równe, teownik idzie nad głowę.
2. Jeden ścieg w PD. Blachy 8–10 mm, elektroda 2,5 mm, ścieg w naroże na całą długość elektrody bez postoju.
3. Trzy ściegi. Kolejność ze schematu; po każdym ściegu pełne czyszczenie żużla.
4. Próba łamania. Przełom pokazuje wtopienie w naroże i pory.

Egzamin w PD wg EN ISO 9606-1 obejmuje PA, PB, PD, PE. Egzamin w PE (złącze doczołowe nad głową) obejmuje PA, PB, PC, PD, PE, czyli także PD — jeśli w pracy będą obie pozycje, rozsądniej zdawać PE. Porównanie — w omówieniu pozycji spawania, zakres dla swoich danych — w kalkulatorze zakresu uprawnień.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 28 września 2026