Spoina naścienna: jak uniknąć podtopienia u góry

Spoina naścienna idzie poziomo po pionowej płaszczyźnie. Jeziorko ciągnie w dół, więc górna krawędź zostaje podtopiona, a dolna dostaje nawis. Cała robota polega na tym, żeby podeprzeć jeziorko łukiem.

Gdzie spotyka się tę pozycję

Na zbiornikach i rurach montowanych pionowo, przy pasach blachy na burcie, na słupach i wszędzie tam, gdzie detalu nie da się położyć. W rurociągach odpowiada jej obrót 2G: rura stoi pionowo, spoina biegnie po obwodzie.

Jak prowadzić

Elektroda kieruje się lekko do góry, pod kątem 5–15° ponad poziom: łuk podpiera jeziorko od spodu i nie pozwala mu spływać. Łuk trzyma się krótki, ściegi wąskie, bez szerokich zakosów — każdy szeroki zakos to podtopienie u góry. Prąd bierze się o 10 % niższy niż w pozycji podolnej (kalkulator mnoży zakres przez 0,9).

Parametry orientacyjne dla elektrody rutylowej, prąd o 10 % niższy niż w pozycji podolnej

Kąty elektrody i prąd: przykład z liczbami

W spoinie naściennej ustawia się dwa kąty. Kąt pionowy — elektroda skierowana 5–15° ponad poziom, żeby łuk podpierał jeziorko od spodu. Kąt wzdłużny — pochylenie o 10–15° w kierunku spawania, tak jak w innych pozycjach. Przy wypełnianiu kierunek łuku zmienia się ze ściegiem: dolne ściegi celuje się bardziej w dolną blachę, górne — w poprzedni ścieg i górną krawędź, nigdy prosto w górną ściankę, bo ta się wypali.

Prąd. Współczynnik pozycji PC to ×0,9, czyli 10 % mniej niż w pozycji podolnej — tak liczy tabela tej strony i kalkulator prądu. Dla elektrody 3,2 mm: podolnie 90–140 A, środek 115 A; w PC 80–125 A, środek 105 A. Dla 2,5 mm w PC wychodzi 65–90 A (środek 75 A), dla 4,0 mm — 115–170 A (środek 145 A). Zaczyna się od środka zakresu i koryguje po 5 A: górna krawędź podtopiona — mniej; ścieg wysoki i nie zwilża blachy — więcej.

Łuk. 0,8–1,0 średnicy elektrody: dla 3,2 mm to 2,6–3,2 mm, dla 2,5 mm 2,0–2,5 mm. W PC trzyma się dolną granicę — długi łuk jest pierwszą przyczyną podtopienia u góry.

Średnica. Tabela podaje zakresy także dla grubych elektrod, ale duże jeziorko w pozycji naściennej spływa na dolną blachę. Wąskie ściegi układa się łatwiej elektrodą 2,5–3,2 mm; grubsza ma sens dopiero przy dolnych ściegach wypełnienia na grubej blasze.

Spoina wielościegowa

Ściegi układa się półkami od dołu do góry: pierwszy przy dolnej krawędzi, każdy następny opiera się na poprzednim i zachodzi na niego mniej więcej w jednej trzeciej. Taki układ trzyma jeziorko i nie pozwala mu spływać. Przy każdej przerwie zbiera się żużel z granicy ściegów, bo właśnie tam siedzą przyklejenia.

Ukosowanie i kolejność ściegów w złączu doczołowym PC

W pozycji naściennej często ukosowuje się tylko górną blachę (½V), a dolną zostawia prostą: jej krawędź działa jak półka, na której stają pierwsze ściegi. Z tabeli ukosowań dla ½V: kąt 45–55°, próg 1–3 mm, odstęp 1–3 mm. Przy zwykłym V obowiązuje 50–70°, próg 1–2 mm, odstęp 1–4 mm. Dokładne wymiary dla grubości policzysz w kalkulatorze ukosowania.

Pobierz schemat: SVG · PNG

1. Grań. Elektroda 2,5 mm w dolnej części zakresu (65–90 A), łuk w szczelinę, lekko w stronę dolnej blachy. Sprawdzić od drugiej strony: przetop ma być równy na całej długości.
2. Wypełnienie od dołu. Pierwszy ścieg wypełniający kładzie się przy dolnej blasze, drugi — na nim i przy ukosowaniu. Każdy ścieg ma być prosty lub z minimalnym zakosem.
3. Lico. Kilka wąskich ściegów od dolnej krawędzi rowka w górę. Ostatni — przy górnej krawędzi — prowadzi się nieco szybciej i z krótkim łukiem: to on decyduje, czy zostanie podtopienie.
4. Czyszczenie. Żużel zbija się po każdym ściegu, szczególnie w rowku między ściegiem a górną ścianką — tam najczęściej zostaje wtrącenie.

MIG/MAG w pozycji PC

Półautomatem zasada jest ta sama: uchwyt lekko w górę, wąskie ściegi od dołu. Z tabeli nastaw MIG/MAG: blacha 3 mm — drut 0,8–1,0 mm, 110–150 A, 19–21 V; 5–6 mm — drut 1,0–1,2 mm, 160–220 A, 22–25 V. W pozycji naściennej zostaje się raczej przy niższym wierszu i dokłada ściegów, bo duże, płynne jeziorko spływa na dolną blachę. Więcej o nastawach — w poradniku MIG/MAG.

Typowe wady

Podtopienie górnej krawędzi to wada numer jeden w tej pozycji: bierze się z długiego łuku, zbyt dużego prądu i szerokiego zakosu. Nawis u dołu oznacza za wolne prowadzenie. Przyklejenie między ściegami pojawia się tam, gdzie kolejny ścieg położono za nisko albo bez zgarnięcia żużla.

Jak czytać spoinę naścienną i co zmienić

• Podtopienie górnej krawędzi — rowek wzdłuż górnego brzegu lica. Wg ISO 5817 przy blasze 10 mm dopuszczalne jest do 0,5 mm na poziomie B, 0,5 mm na C i 1 mm na D. Lekarstwo: krótszy łuk, o 5–10 A mniej, węższy ostatni ścieg.
• Nawis na dolnej blasze — metal wylany na blachę bez stopienia, z ostrym kątem przejścia. Prowadzenie za wolne albo elektroda skierowana za bardzo w dół.
• Ścieg „płaczący” — lico opadające w dół, łuski skośne. Za szeroki zakos albo za duża średnica; rozbić lico na więcej ściegów.
• Przyklejenie między ściegami — widać je dopiero na przekroju albo przełomie. Kolejny ścieg położony za nisko lub na żużlu; celować w górny brzeg poprzedniego ściegu.

Oznaczenie i uprawnienia

Pozycja naścienna to PC wg EN ISO 6947, w rurach 2G. Uprawnienie zdane w PC nie obejmuje ani PF, ani PE: to osobne pozycje i osobne próby. Zakres wylicza się z danych egzaminu.

Ćwiczenia i uprawnienie PC

1. Napawanie na pionowej płycie. Płyta 8–10 mm ustawiona pionowo, poziome ściegi od dołu do góry, każdy opiera się na poprzednim. Cel: równa szerokość, brak rowka nad ściegiem.
2. Złącze ½V z podkładką. Ukosowana tylko górna blacha, pod spodem podkładka. Wypełnienie i lico wąskimi ściegami według schematu powyżej.
3. Złącze bez podkładki. Grań z przetopem, potem przełom albo przekrój: przetopienie grani i brak żużla przy górnej ściance.
4. Rura pionowa 2G. Ta sama technika na obwodzie — opis układów rur na stronie o pozycjach spawania rur.

Egzamin w PC wg EN ISO 9606-1 obejmuje PA, PB, PC. Nie obejmuje pionu (PF daje PA, PB, PF) ani sufitu (PE daje PA, PB, PC, PD, PE). Porównanie wszystkich pozycji — w omówieniu pozycji spawania, a zakres dla swoich danych policzysz w kalkulatorze zakresu uprawnień.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 27 września 2026