Spoina pachwinowa w pozycji PB: jak spawać teownik na leżąco

PB to najczęstsza pozycja w warsztacie: przyspawanie żebra, blachy węzłowej czy słupka do płyty robi się właśnie tak. Jest też najbardziej myląca: wygląda na łatwą, a daje najwięcej nacieków u dołu i podtopień u góry.

Kiedy PB, a kiedy „w łódkę”

Jeśli detal da się obrócić naroże do góry — obróć: to już PA, „w łódkę”, gdzie jeziorko samo układa się w kąt, a spoina przy tym samym prądzie wychodzi równiej. PB bierze się wtedy, gdy obrócić się nie da: detal ciężki, już złożony albo przyspawany z drugiej strony. W warsztacie to większość przypadków, dlatego PB jest koniem roboczym.

Typowy przypadek w domu to półka wspornika dospawywana do płyty, która już wisi na ścianie; takie wsporniki rozebrano na stronie wsporniki i mocowania.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Jak prowadzić

Elektrodę ustawia się pod 45° do obu półek i pochyla o 10–15° w kierunku prowadzenia. Główna poprawka: kąt bierze się nieco powyżej 45°, w stronę półki pionowej — to równoważy grawitację, inaczej jeziorko ściągnie w dół. Łuk krótki, ruch bez zatrzymania przy dolnej półce: każdy postój na dole to naciek. Ramię spoiny do 8 mm kładzie się jednym ściegiem, więcej dzieli się: pierwszy w naroże, kolejne trójkątem od dołu do góry, każdy z zakładką na jedną trzecią.

Parametry orientacyjne, prąd o 5 % niższy niż w pozycji podolnej

Kąty, prąd i łuk: przykład dla elektrody 3,2 mm

Kąt poprzeczny — elektroda w dwusiecznej, 45° do obu półek, z lekkim odchyleniem w stronę półki pionowej. Kąt wzdłużny — pochylenie o 10–15° w kierunku spawania. Przy półkach różnej grubości łuk kieruje się nieco bardziej na grubszą: cieńsza nagrzewa się szybciej i to na niej pojawia się podtopienie.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Prąd. Współczynnik pozycji PB to ×0,95, czyli 5 % mniej niż w pozycji podolnej — tak liczy tabela tej strony i kalkulator prądu. Elektroda 3,2 mm: podolnie 90–140 A (środek 115 A), w PB 85–135 A (środek 110 A). Elektroda 2,5 mm w PB: 65–95 A (środek 80 A), 4,0 mm: 125–180 A (środek 150 A). Start od środka, korekta po 5 A: naciek na dolnej półce przy równym prowadzeniu — trochę więcej prądu i szybciej; podtopienie na ściance — mniej.

Łuk. 0,8–1,0 średnicy elektrody, dla 3,2 mm 2,6–3,2 mm. Koniec elektrody ma sięgać naroża — łuk, który „wisi” nad spoiną, topi półki, a narożnika nie.

Spoina wielościegowa: kolejność

1. Ścieg 1 w naroże — bez zakosu, elektroda w dwusiecznej. To on daje wtopienie w grań.
2. Ścieg 2 na dolnej półce — zachodzi na pierwszy, łuk skierowany bardziej w dół.
3. Ścieg 3 na ściance — zachodzi na oba poprzednie, łuk bardziej w górę; prowadzony nieco szybciej, żeby nie podtopić ścianki.

Między ściegami żużel zbija się do końca, zwłaszcza w rowkach przy ściance.

Grubość spoiny: ile zadawać i czym mierzyć

Ramię z i grubość obliczeniowa a to różne wymiary tej samej spoiny: a = z / √2, czyli około 0,7 ramienia. Konstruktor zadaje a i wpisuje je w oznaczeniu wg ISO 2553, warsztat mierzy z szablonem. Zadawanie z zapasem kosztuje: stopiwo rośnie z kwadratem, a z = 8 zamiast z = 6 to o 78 % więcej metalu, czasu i odkształceń. Gdy nośności brakuje, taniej wydłużyć spoinę niż ją pogrubić.

Przykład: a = 4 czy a = 6 — ile to metalu i nośności

Tabela kalkulatora spoin pachwinowych liczy wszystko z grubości a tymi samymi regułami: z = a·√2, przekrój stopiwa z naddatkiem 10 %, masa przy gęstości 7,85 kg/dm³, nośność wg EN 1993-1-8.

• a = 4 mm: ramię z = 5,7 mm, przekrój 17,6 mm², 0,14 kg stopiwa na metr, nośność stali S235 83,1 kN na 100 mm spoiny.
• a = 6 mm: z = 8,5 mm, przekrój 39,6 mm², 0,31 kg/m, nośność 124,7 kN na 100 mm.

Nośność rośnie liniowo z a (×1,5), a metal — z kwadratem (×2,25). Dlatego zapas „na wszelki wypadek” jest drogi: więcej elektrod, czasu i odkształceń. Dokładne liczby dla swojego złącza policzysz w kalkulatorze grubości spoiny pachwinowej.

Pobierz schemat: SVG · PNG

Jak mierzyć. Szablon przykłada się do obu półek i do lica. Przy spoinie płaskiej i wypukłej odczyt ramienia przelicza się przez 0,707; przy wklęsłej a mierzy się wprost do lica, bo z ramion wychodzi za dużo. Nierówne ramiona to sygnał, że kąt elektrody uciekł w dół albo w górę.

Czym spawać

Elektroda rutylowa trzyma w PB jeziorko dobrze i daje gładkie przejście do półek — to ta pozycja, w której rutyl bywa lepszy od zasadowej. Zasadową bierze się tam, gdzie wymagana jest udarność albo gruby materiał z podgrzewaniem. W MAG spoinę pachwinową na grubszej blasze prowadzi się łukiem natryskowym na mieszance z argonem: czysty CO₂ daje duże krople i szorstkie przejście, a to właśnie przejście rozstrzyga o podtopieniu. Wylot drutu trzyma się krótki — długi odciąga łuk i zmniejsza wtopienie w naroże.

MAG w pozycji PB: nastawy

Z tabeli nastaw MIG/MAG: blacha 5–6 mm — drut 1,0–1,2 mm, 160–220 A, 22–25 V; 8–10 mm — drut 1,2 mm, 220–280 A, 26–29 V (to już łuk natryskowy). Uchwyt w dwusiecznej, pchający o 10–15°, drut w naroże. Łuk natryskowy w PB jest dopuszczalny, bo jeziorko leży na dolnej półce, ale przy większej grubości spoiny i tak dzieli się ją na ściegi. Więcej o nastawach — w poradniku MIG/MAG.

Typowe wady i skąd się biorą

Naciek na dolnej półce — jeziorko spłynęło: za mały prąd, za mała prędkość albo elektroda stała zbyt poziomo. Podtopienie na półce pionowej — odwrotnie: prąd za duży, łuk długi albo było zatrzymanie u góry. Brak wtopienia w naroże — elektroda nie patrzyła w kąt albo była za gruba: ma sięgać naroża, a nie je przykrywać. Niesymetryczne ramię widać szablonem od razu i prawie zawsze znaczy, że kąta 45° nie utrzymano.

Jak ocenić spoinę pachwinową po wyglądzie

• Podtopienie na ściance — rowek wzdłuż górnego brzegu. Wg ISO 5817 przy grubości 10 mm do 0,5 mm na poziomie B, 0,5 mm na C, 1 mm na D.
• Nadmierna wypukłość (503) — lico „garbate”. Przy szerokości lica 10 mm ISO 5817 dopuszcza do 2 mm na B, 2,5 mm na C i 3,5 mm na D. Przyczyna: za zimno albo za wolno; więcej prądu lub szybciej.
• Naciek na dolnej półce — metal leży na blasze bez stopienia. Postój u dołu albo elektroda zbyt poziomo.
• Brak wtopienia w naroże — z wierzchu niewidoczny. Sprawdza się go próbą łamania: teownik łamie się tak, by spoina pękła wzdłuż, i ogląda przełom.

Oznaczenie i uprawnienia

PB wg EN ISO 6947, w systemie amerykańskim 2F. Uprawnienie zdane w PB obejmuje PA i PB — podolną oraz tę właśnie pachwinową naboczną. Odwrotnie nie działa: egzamin w PA pachwinowej nabocznej nie otwiera. Dlatego dla warsztatu, który spawa żebra i blachy węzłowe, PB jest minimalną sensowną pozycją egzaminu.

Ćwiczenia i egzamin w PB

1. Jeden ścieg w naroże. Teownik z blach 8–10 mm, elektroda 3,2 mm. Cel: równe ramiona, sprawdzone szablonem co kilka centymetrów.
2. Trzy ściegi. Kolejność jak na schemacie powyżej. Cel: brak rowków między ściegami i podtopienia na ściance.
3. Próba łamania. Przełom pokazuje wtopienie w naroże, pory i żużel. Tę samą próbę stosuje się przy egzaminie spoin pachwinowych.

Egzamin w PB wg EN ISO 9606-1 obejmuje PA, PB. Kiedy lepiej obrócić detal do pozycji podolnej „w łódkę” — opisuje poradnik o spawaniu w pozycji podolnej PA, a porównanie wszystkich pozycji jest w omówieniu pozycji spawania. Pachwina nad głową to już PD — patrz spoina pachwinowa okapowa.

Autor: Dmitry Frolov, spawacz i ślusarz konstrukcji stalowych Aktualizacja: 28 września 2026